Zeta

Iz „Kneževića glavice“ izronili izuzetni tragovi burne istorije

Izvor: Pobjeda

U izvještaju arheologa se ukazuje da su najstariji grobovi skeletno sahranjeni, većinom bez grobnih konstrukcija, dok je nekoliko (pet) imalo konstrukcije od šljunka, koji je polagan na osnovu rake ili stavljan sa strana drvenih sanduka. Halštatski grobovi pripadaju glasinačkoj kulturi, što je potvrđeno brojnim nalazima od bronze, gvožđa i keramike.

Više od dvije i po hiljade godina istorije stalo je u zemljani tumul u selu Balabani, u Zeti, koji je među mještanima poznatiji kao „Kneževića glavica“. Crnogorski i inostrani arheolozi, kako saznaje Pobjeda, zaključili su da je ova praistorijska humka sukcesivno korišćena za sahranjivanje u dugom vremenskom razdoblju, od perioda Halštata (oko 800 godina prije nove ere) do sredine 17. vijeka našeg doba. Iza pokojnika, pored kostiju, ostali su i jako vrijedni predmeti koji su izuzetan prilog istoriji ovog područja i cjelokupnoj istoriji Crne Gore.

Obrasla u draču, košćele, divlje smokve i drugo rastinje, „Kneževića glavica“ je u posljednjih nekoliko decenija lokalnoj djeci služila za igru, sankanje i skrivanje, a među starijim mještanima postojalo je saznanje da je nekada davno korišćena za sahrane. To je sve što je većina i znala o ovom zemljanom tumulu u kojem je, na opšte iznenađenje mještana, bilo sahranjeno čak 230 pokojnika. Samo jedan je bio kremiran, tj. njegove spaljene kosti bile su pohranjene u keramičku urnu.

Danas, nakon arheoloških istraživanja, nema više „Kneževića glavice“, a mještani sa sjetom pominju period u kojem su jedni drugima, u šali, govorili kako treba da kopaju i traže blago, a sada već danima prepričavaju sve ono što su im arheolozi na terenu usmeno prenijeli.

Istraživanje „Kneževića glavice“ realizovao je Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, u saradnji sa Njemačkim arheološkim institutom (DAI) iz Berlina i Centrom za arheologiju Olomouc (Češka Republika). Lokalitet se nalazi na privatnom imanju porodice Knežević, u blizini Stadiona „Trešnjica“, u Zeti. Riječ je o monumentalnoj humci radijusa 32 metra i očuvane visine tri metra, gornji dio kalote (kupolasti vrh zemljane gomile, nap. aut.) zaravnjen je krajem 19. vijeka za strateške i vojne potrebe. Istraživanja su sprovedena u dvije kampanje, prva je bila od 11. septembra do kraja novembra 2023. godine, a druga od 13. marta do 11. jula 2024. U istraživačkom timu bili su rukovodilac mr MileBaković, prof. dr BlagojeGovedarica, dr JaroslavPeška, mr IvanaMedenica, mr MilošPetričević, mr Miloš Živanović i Ivana Živanović.

“Evidentno je da imamo dva horizonta sahranjivanja u praistoriji (prije nove ere), onda slijedi hijatus (period za koji nema arheoloških nalaza, nap. aut.), da bi se sahranjivanje na ovoj lokaciji nastavilo u 8‒9. vijeku naše ere”, navodi se u izvještaju tima arheologa, koji je Pobjeda dobila od Centra za konzervaciju i arheologiju.

U izvještaju se ukazuje da su najstariji grobovi skeletno sahranjeni, većinom bez grobnih konstrukcija, dok je nekoliko (pet) imalo konstrukcije od šljunka, koji je polagan na osnovu rake ili stavljan sa strana drvenih sanduka. Halštatski grobovi pripadaju glasinačkoj kulturi, što je potvrđeno brojnim nalazima od bronze, gvožđa i keramike. Skeletni materijal iz ovog perioda je veoma loše očuvan, pa su arheolozi nalazili često samo nekoliko zuba i djelova dugih kostiju.

“Keramički nalazi su dvouhi pehari i plitke zdjele rađeni od loše pečene i slabo prečišćene zemlje. Veći dio je u komadima, uništen naknadnim ukopavanjima, dok se nekoliko primjeraka može rekonstruisati. Artefakti od gvožđa su najčešće koplja, a pored jednog ratnika je bio položen gvozdeni mač u veoma lošem stanju (vjerovatno bez mogućnosti rekonstrukcije) “, navodi se u izvještaju.

Najbrojniji su nalazi od bronze: ukrasne igle i kopče (fibule) i razni ukrasi na odjeći (kalotasta bronzana dugmad), razvodnici za trake i spiralni zavijuci. U dva groba su pronađene bronzane narukvice i pektorali (ukrasi za grudi od kružnog bronzanog lima sa listolikim laticama).

“Posebno je interesantan nalaz iz groba br. 14. Otkrivene su dvije dijademe (dekorisane bronzane trake kao ukras za glavu), koje su pohranjene kao prilog prilikom sahrane dvije ženske osobe visokog društvenog statusa (princeze).

U grobu br. 124 je bila sahranjena ženska osoba se bogato ukrašenom nošnjom koju je činio pojas od stotinak kalotastih dugmadi (vjerovatno prišivenih na tkanenipojas koji, razumljivo, nije sačuvan), tri bronzane fibule u predjelu ramena, ogrlica od sitnih perli od ćilibara i na desnom ramenu bronzani privezak u obliku patke sa dvije glave i poklopcem i sedam manjih privezaka takođe u obliku patki. Slični predmeti su česti u grobovima ovog perioda i njima se pripisuje apotropejska uloga (zaštita od zlih sila, nap. aut.). U našem slučaju, patke su životinje koje žive u vodi, vazduhu i na zemlji i one imaju posebnu moć i služe da dušu pokojnika ponesu u drugi svijet “, navodi se u izvještaju arheologa i ističe da je iz ovog prvog horizonta sahranjivanja posebno zanimljiv i veliki privezak u obliku bika, koji je takođe imao apotropejsku ulogu.

DRUGI HORIZONT

Arheolozi su u izvještaju naveli da drugi horizont sahranjivanja u „Kneževića glavici“ predstavlja osteološki materijal (kosti) i artefakti pohranjeni od 5. do 3. vijeka prije nove ere, koji hronološki pripadaju periodu grčke kolonizacije jadranske obale, tj. periodu helenizma.

” Izdvaja se nalaz srebrnog novčića koji je bio u sekundarnoj upotrebi jer je bio perforiran da bi se nosio kao privezak. Novčić je dobro očuvan i jasno se čita da je kovan u gradu Damastion, odnosno u vrijeme 4–5. vijeka prije nove ere “, navodi se u izvještaju.

Najbrojniji su nalazi manjih keramičkih posuda tipa skifos. Istom periodu pripada i jedan keramički bokal za vino (tip Oinohoa), koji je fino dekorisan crnom bojom na žućkastoj podlozi i koji je sačuvan skoro u potpunosti, uz manje oštećenje na obodu.

“Pored keramike kao prilog se javljaju i koplja, eventualno manje perle od bronze.

Nešto kasnijem periodu pripada jedini grob sa kremiranim pokojnikom. Spaljene kosti su prikupljene i stavljene u veći bokal sa jednom drškom koji je poklopljen manjim neobrađenim kamenom. Iznad ove urne je, kao zaštita, postavljena donja polovina amfore “. navodi se u izvještaju.

TREĆI HORIZONT

Arheolozi su došli do zaključka da je prošlo više od 1.000 godina, da bi se u 8–9. vijeku opet počelo sahranjivanje u „Kneževića glavici“. Pronađeni artefakti svjedoče da je glavica korišćena za sahranjivanje od 8. do 17. vijeka.

“Oko 4/5 grobova pripada srednjovjekovnom periodu. Evidentno je da je groblje bilo u čestoj upotrebi, pa su brojni primjeri sahranjivanja nekoliko pokojnika u istoj raci ili da je prilikom kasnijeg ukopa stariji skelet dislociran ili uništen. Skeleti ovog perioda su po pravilu (za razliku od praistorijskih, gdje orijentacija nije bila bitna) orijentisani pravcem zapad-istok, sa glavom na zapadu. Ruke su bile prekrštene na stomaku ili grudima, što ukazuje da se radi o hrišćanskoj populaciji. I u ovom slučaju je skeletni materijal slabo očuvan i primjetan je veliki broj dječjih sahrana”, navodi se u izvještaju.

Kao što je uobičajeno, hrišćanski grobovi su oskudni sa inventarom. Pronađeno je tek desetak predmeta ovog perioda: dvije bronzane naušnice sa jagodičastim ukrasom, jedna srebrna naušnica sa grozdolikim ukrasom, tri srebrna prstena, dva gvozdena ključa i dva gvozdena kresiva. Najstarija je srebrna naušnica sa grozdolikim priveskom i datuje se u period ranog srednjeg vijeka (8–9. vijek).

“Dvije naušnice sa jagodama, kao i prsten od uvijene srebrne žice sa kamenom na osnovu analogija odgovaraju periodu razvijenog srednjeg vijeka (11–12. vijek). Istom vremenu bi odgovarala i druga dva prstena koji su skromnije izrade. Izdvaja se i nalaz srebrnog novčića kralja Milutinaiz XIV vijeka. Na jednoj strani (avers) je predstavljen Isus na prijestolu, a na drugoj (revers) kralj Milutin sa Sv. Stefanom(ovaj novac je vjerovatno kovan u Brskovu u XIV vijeku). Gvozdeni ključevi i gvozdena kresiva u obliku ocila (za duvan) pripadali bi periodu 15-16. vijeka. Istom periodu pripadaju tri groba koja su bili bez nalaza, ali su za razliku od drugih imala kovčeg od kamenih ploča”, navodi se u izvještaju arheologa.

SLIJEDE ANALIZE

Dva skeleta su vjerovatno zadnje sahranjene individue na ovoj nekropoli. Na osnovu konteksta nalaza i odnosa prema susjednim grobovima arheolozima je bilo jasno da se radi o kasnijim sahranama koje su se mogle desiti sredinom 17. vijeka.

Pored svih zaključaka, arheolozi su ipak u izvještaju naglasili da su iskopavanja i terenski rad završeni prije nepunih mjesec dana, a riječ je o obimnoj građi, te da u ovoj fazi nije moguće donositi konačne zaključke, što znači da su informacije kojima raspolažu preliminarnog karaktera.

“Preciznije podatke ćemo imati u momentu kada se odrade brojne planirane analize: karbonske analize C14, DNK analize itd.”, navodi se u izvještaju arheologa.

Velika umjetnička vrijednost i baza za zavičajni muzej Zete

Arheolozi su u izvještaju posebno istakli da jedna od osnovnih karakteristika ovog monumentalnog tumula, koja se odnosi na sve horizonte sahranjivanja i koje ga čine jedinstvenim na ovom području, jeste relativno brojno prisustvo grobova visokorangiranih osoba, čiji grobni prilozi, osim kulturno-istorijske, imaju i veliku umjetničku vrijednost.

– Tu svakako spadaju ukrašene dijademe i privesci u obliku patke i bika iz halštatskog horizonta, ukrašeni helenistički skifosi i oinohoe, kao i naušnice i drugi nalazi iz srednjeg vijeka. Na taj način su istraživanja tumula „Kneževića glavica“ dala mnogo novih impulsa za izučavanje prošlosti ovog dijela Crne Gore, ali isto tako i mnoštvo vrijednih eksponata koji bezuslovno zaslužuju da budu izloženi u muzejskim vitrinama i da tako budu pristupačni široj javnosti. Bez imalo sumnje se može reći da bogata zbirka nalaza iz ove humke predstavlja solidnu bazu za zavičajni muzej Zete koji će, nadamo se, uskoro biti osnovan – navodi se u izvještaju arheologa.

Izvor: Pobjeda

Slične teme:arheloško iskopavanje istaknuto zeta

Sledeće

Javni poziv za prethodno konsultovanje lokalnog stanovništva

Ne propustite

Stanović: Odštetu od elementarnih nepogoda potražuje 80 poljoprivrednika iz Zete

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

Zeta

Nedović-Radulović: Uslovi su stvoreni – na svima nama je da ih iskoristimo

V.d. sekretarke Sekretarijata za lokalnu samoupravu i društvene djelatnosti Opštine Zeta, mr Marijana Nedović-Radulović, saopštila je da je ovogodišnja organizacija tradicionalnih Zetskih sportskih igara donijela značajna unapređenja u gotovo svim segmentima – od sportske infrastrukture i organizacije do većeg broja učesnika i bogatijeg programa.

Kako je istakla, jedna od najmasovnijih disciplina – mali fudbal – ove godine organizuje se na novoizgrađenom sportsko-rekreativnom poligonu Dragije u Mahali, dok su odbojka i stoni tenis, u saradnji sa Srednjom mješovitom školom Golubovci, premješteni u jednu od najkvalitetnijih sportskih sala u Crnoj Gori. Atletska takmičenja održavaju se na stadionu FK „Bratstvo“, a šah u novim prostorijama Omladinskog servisa Zeta.

Ona je naglasila da unapređenja nijesu ograničena samo na izbor sportskih objekata.

„Unapređenja se ne ogledaju samo u izboru sportskih objekata, sistemski su obezbijeđeni dresovi za učesnike, promotivne majice, profesionalni sportski rekviziti, licencirane sudije, zdravstvena zaštita tokom takmičenja, voda za učesnike, profesionalni fotograf, podrška u dijelu bezbjednosti manifestacije, te uz sve to povećan je i nagradni fond. Sve nadležne institucije blagovremeno su obaviještene o održavanju Igara, a organizator je preduzeo sve zakonom propisane aktivnosti kako bi manifestacija bila realizovana bezbjedno i odgovorno“, kazala je.

Govoreći o rezultatima ovogodišnje organizacije, ona je istakla da je zabilježen rast broja prijavljenih ekipa.

„Dok je prošle godine u fudbalskom takmičenju učestvovalo 5 ekipa, ove godine prijavljeno ih je 7. U malom fudbalu broj prijavljenih ekipa povećan je sa 22 na 24. Istovremeno, i u ostalim sportskim disciplinama zabilježeno je kvalitetno učešće takmičara i kontinuirano interesovanje sportista, klubova i rekreativaca, što potvrđuje da Zetske sportske igre i dalje predstavljaju najznačajnije sportsko okupljanje, ne samo na području naše opštine već i šire“, stoji u saopštenju.

Nedović-Radulović je podsjetila da je ovogodišnji program dodatno obogaćen revijalnim sportskim sadržajima, među kojima su boks i tekbol (Teqball), kako bi se građanima predstavile nove sportske discipline i podstakli mladi na aktivnije bavljenje sportom.

Ona je ocijenila da interesovanje za Zetske sportske igre ne opada uprkos savremenim izazovima.

„Uprkos izazovima koje sa sobom nosi savremeni način života i promijenjene navike mladih, ovi pokazatelji jasno ukazuju da interesovanje za Zetske sportske igre ne opada, već da ova manifestacija i dalje okuplja veliki broj učesnika, posebno djece i uspješno čuva svoj značaj i tradiciju“, istakla je.

Govoreći o značaju manifestacije, Nedović-Radulović je poručila da cilj Opštine prevazilazi samu organizaciju sportskih takmičenja.

„Zetske sportske igre se organizuju sa ciljem da povežu naša sela, zajednicu, porodice i prijatelje, da okupe različite generacije i da mladima ponude zdrav način provođenja slobodnog vremena. U vremenu kada tehnologija, društvene mreže i digitalni sadržaji sve više udaljavaju djecu i mlade od sportskih terena, naša je obaveza da stvaramo što bolje uslove za bavljenje sportom i njegujemo sportski duh koji je decenijama bio jedno od obilježja Zete. Zato je potrebno da svi zajedno – roditelji, sportski radnici, škole, klubovi i svi građani i pojedinci – podstičemo mlade da biraju sport, zajedništvo i zdrave stilove života“, objasnila je Nedović-Radulović.

Na kraju je uputila poziv građanima da podrže manifestaciju i doprinesu očuvanju njene tradicije.

„Opština Zeta poziva sve građane da svojim primjerom, podrškom i učešćem doprinesu da Zetske sportske igre ostanu ono što su oduvijek bile – mjesto okupljanja, prijateljstva, zdravog nadmetanja i ponosa svih Zećana. Tradicija koja traje gotovo jedan vijek zaslužuje da je zajedno čuvamo, unapređujemo i s ponosom prenosimo budućim generacijama“, zaključila je Nedović-Radulović.

Zeta

U Zeti rod pšenice prepolovljen u odnosu na prošlu godinu

Vremenske prilike ove sezone nijesu odgovarale proizvođačima pšenice na području Zete, pa je rod, kako ističu, prepolovljen u odnosu na prošlu godinu.

Privodi se kraju žetva pšenice na području Zete. Rod hljebnog žita znatno je niži nego prošle godine, kazao je za Radio Crne Gore proizvođač i kombajner Zoran Anđušić iz Gošića.

“Vrijeme nije išlo na ruku proizvođačima, tako da je rod polovičan ove godine”, kaže Anđušić.

Ističe da je i ove godine u Zeti zasijana približno ista površina kao i lani, par hektara više – manje.

“Završena je žetva u opštini Tuzi. Tu je ostalo još 2-3 hektara, to je ona kasnija sorta Tetikal. Što se tiče zetske opštine i ona je tu pri kraju, možda još nekih stotinjak rala je ostalo da se završi. Isto je sorta Tetikal i dolje u Donjim Selima, prema jezeru, tamo je visoka vlaga u zrnu i ne može da se skine još ječam i pšenica. Krenuli smo u opštinu Danilovgrad, u njoj ima većinom Tetikal koji još nije sazrio, neće još 15 dana, znači skidamo ječam i pšenicu, ali Tetikal još nije. A trebalo bi da počnemo od ponedjeljka i u Nikšiću”, objašnjava Anđušić.

Što se tiče mehanizacije Anđušić ističe, da je imaju dovoljno, ali nemaju radne snage.

“Neće niko da radi. Imamo četiri velika kombajna za pšenicu, sva četiri su u funkciji, na svaku opštinu praktično ima po jedan”, navodi Anđušić.

Objašnjava da neke lokalne uprave subvencioniraju žetvu poljoprivrednicima.

“Pa, sve zavisno od opštine do opštine. Neka opština vraća proizvođačima čitav iznos za naplatu žetve, neka vraća pola, neka 70%, neka 40%, to je sve stvar dogovora između opštine i proizvođača”, objašnjava Anđušić.

Anđušić proizvodi pšenicu i na svom imanju.

“Imam nekih 10 hektara pod žitaricama posijano, što kukuruza, što ječma, što pšenice. Ja bih da povećam, ali ova godina ne bi bila nikako naklonjena za sijanje pšenice”, kaže on.

Najveći krivac slabog roda žita je suša. Za nabavku sistema za navodnjavanje potrebna su velika finansijska sredstva, kaže Anđušić, a parcele su usitnjene pa i to otežava i poskupljuje čitav proces.

Zeta

Polaganjem vijenaca u Zeti odata počast zetskim herojima NOB-a

Antifašisti Zete i predstavnici organizacija koje baštine državnost Crne Gore i njeguju tekovine Narodnooslobodilačke borbe danas su, povodom 13. jula – Dana državnosti Crne Gore i Dana ustanka, položili vijence na Spomenik palim borcima u centru Zete.

Minutom ćutanja odata je pošta 220 Zecana koji su položili živote u Narodnooslobodilačkoj borbi, nakon čega je intonirana državna himna Crne Gore.

Prisutnima se obratio Božidar Kukuličić, koji je istakao da je okupljanje pred spomenikom izraz poštovanja prema zetskim rodoljubima koji su svoje živote utkali u temelje slobodne Crne Gore.

„Danas je čast, obaveza i privilegija izgovoriti nekoliko riječi pred imenima zetskih rodoljuba koji su svojim životima platili našu slobodu. Hrabri, smjeli i nepokolebljivi, znali su da iz smrti za slobodu uvijek niče novi život“, poručio je Kukuličić.

On je podsjetio da se ove godine obilježava veliki jubilej – dvadeset godina od obnove nezavisnosti Crne Gore, kao i Dan državnosti kojim se čuva sjećanje na međunarodno priznanje crnogorske države 1878. godine.

Govoreći o istorijskom značaju 13. jula 1941. godine, Kukuličić je naglasio da je riječ o prvom opštenarodnom ustanku protiv fašizma u porobljenoj Evropi, događaju koji je ostao upisan zlatnim slovima evropske istorije.

„Crna Gora nikada nije molila za slobodu – ona ju je osvajala. Nikada nije vodila osvajačke ratove, već odbrambene bitke za pravo da bude svoja“, kazao je on.

Posebno je istakao doprinos Zecana u Narodnooslobodilačkoj borbi, naglašavajući da su zetski borci utkali svoje živote u slobodu čitave Jugoslavije, ostavljajući budućim generacijama zavjet da se sloboda nikada ne uzima zdravo za gotovo.

Kukuličić je poručio da je obaveza današnjih generacija da čuvaju sjećanje na heroje, njeguju istinu o njihovoj borbi i ne dozvole prekrajanje istorije.

„Narod koji zaboravi svoje heroje, gubi pravo da govori o budućnosti. Narod koji čuva svoje pretke, čuva i svoje dostojanstvo“, rekao je Kukuličić, završavajući obraćanje riječima: „Slava precima. Sloboda potomcima. Da je vječna Crna Gora!“

Priredjen je i prigodan muzičko-recitatorski program, kojim je obilježen jedan od najznačajnijih datuma u crnogorskoj istoriji.