Ekonomija

Centralna banka u gubitku 39,5 miliona eura

Centralna banka Crne Gore (CBCG), kao i brojne druge centralne banke, zbog pada tržišne vrijednosti obveznica u koje je ulagala državni novac, ima gubitke po tom osnovu – na kraju maja ove godine oni su iznosili 39,5 miliona eura.

U odnosu na kraj prošle godine, gubici su nešto manji – tada su iznosili 48,2 miliona, jer je u međuvremenu došlo do promjene cijene obveznica na tržištu.

Taj gubitak (nerealizovani revalorizacioni gubici), kazali su CBCG za “Vijesti”, nije uticao na njeno poslovanje, ali pošto predstavlja računovodstvenu kategoriju po Zakonu o CBCG se pokriva iz dobiti i opštih rezervi.

Iz CBCG su naveli da imaju novac da ga pokriju, ali bi u tom slučaju njihov osnovni kapital pao ispod zakonski propisanog minimuma (50 miliona eura), zbog čega bi se aktivirala odredba o nadoknadi deficita osnovnog kapitala iz državnog budžeta.

Da bi se izbjegao scenario da se novac po ovom osnovu nadoknađuje iz državnog budžeta, izmjenama i dopunama zakona o CBCG koje je Vlada nedavno usvojila, predloženo je privremeno rješenje da se ovi gubici za 2022. godinu ne pokrivaju, već drže na računu nerealizovanih revalorizacionih rezervi do momenta njihove prodaje. Ovo rješenje je predloženo nakon konsulatacija sa drugim centralnim bankama, Međunarodnim monetarnim fondom (MMF) i eksternim revizorima.

Uzroci problema

Iz CBCG, kojom rukovodi guverner Radoje Žugić, su naveli da je tokom 2022. godine došlo do nagle promjene uslova na finansijskim tržištima i velikog pada tržišnih cijena hartija od vrijednosti, kao posljedica dugotrajnih negativnih efekata pandemije, krize izazvane ratom u Ukrajini i normalizacije monetarne politike u pravcu neočekivano agresivnog povećanja kamatnih stopa.

“Prethodni dugogodišnji period negativnih kamatnih stopa nametnuo je situaciju da je većina institucionalnih investitora, uključujući i CBCG, u jednom dijelu svog investicionog portfolija ulagala u obveznice sa dužim rokom dospijeća, ali značajno boljeg kreditnog rejtinga. Nagli rast kamatnih stopa uticao je na pad tržišne vrijednosti obveznica (s obzirom da su cijene obveznica obrnuto proporcionalne prinosu koji se veže uz njih), pa je ova situacija uzrokovala nerealizovane gubitke velikih razmjera na portfolija obveznica kod svih kategorija investitora, uključujući i centralne banke”, kazali su u CBCG.

Iz vrhovne monetarne institucije su pojasnili da su Američke federalne rezerve imale nerealizovane gubitke u iznosu od 673 milijardi dolara. Švajcarska nacionalna banka objavila je nerealizovane gubitke u iznosu od 143 milijarde dolara, što predstavlja skoro 18 odsto švajcarskog BDP-a i, kako analitičari smatraju, ovo je možda najveći jednogodišnji gubitak koji je ikada zabilježila centralna banka.

Kako dalje navode, nerealizovani gubici Banke Engleske iznose više od 200 milijardi dolara, što će rezultirati isplatama iz britanskog trezora Banci u narednoj deceniji koje se predviđaju u ukupnom iznosu od skoro 230 milijardi funti, odnosno oko 10 odsto BDP-a.

Preliminarni podaci Češke narodne banke ukazuju da bi gubitak za 2022. godinu mogao premašiti 17 milijardi eura, dok je Bundesbanka najavila gubitak, prvi put nakon 1979. godine.

Ako kamatne stope nastave značajno da rastu, holandska i francuska centralna banka mogle bi biti dovedene u poziciju negativnog kapitala.

Rezervna Banka Australije već ima negativan kapital, usljed nerealizovanog gubitka u iznosu od 37 milijardi australijskih dolara

“Ovaj scenario nije zaobišao ni CBCG koja je na kraju 2022. godine imala nerealizovani revalorizacioni gubitak uzrokovan padom tržišne vrijednosti obveznica u iznosu od 48,2 miliona eura. Napominjemo da je riječ o promjenjivoj kategoriji koja se, u zavisnosti od promjene cijena obveznica na tržištu, mijenja na dnevnom nivou, pa je tako ovaj iznos, na 31. 5. 2023. godine, bio na nivou od 39,6 miliona eura. Treba, međutim, istaći da nerealizovani revalorizacioni gubici nemaju nikakav negativan uticaj na poslovanje centralne banke, niti ugrožavaju obavljanje bilo koje od njenih funkcija, kao ni ostvarivanje njenih ciljeva. Nerealizovani revalorizacioni gubici predstavljaju samo knjigovodstvenu kategoriju privremenog karaktera koja se momentom dospijeća hartije od vrijednosti svodi na nultu vrijednost”, kazali su u CBCG, dodajući da nerealizovani revalorizacioni gubici predstavljaju obračunsko-evidencionu kategoriju i nemaju efekta na ostvareni finansijski rezultat.

Rješenje

Iz CBCG navode da s obzirom na to da su sve dugoročne obveznice u njenom portfoliju kupljene sa pozitivnim prinosom, one tokom svog trajanja, tj. sve do dospijeća, donose i određeni godišnji prihod.

“Saglasno Zakonu o CBCG, nerealizovani revalorizacioni gubici se pokrivaju iz dobiti i opštih rezervi CBCG. Zakon, dalje, propisuje da gubitak koji se ne može pokriti iz dobiti i opštih rezervi predstavlja deficit osnovnog kapitala, što implicira potrebu dokapitalizacije uz pomoć novca iz državnog budžeta. Naglašavamo da bi se nerealizovani revalorizacioni gubici u potpunosti pokrili iz novca CBCG, odnosno iz dobiti, opštih rezervi i osnovnog kapitala. Ovo bi uzrokovalo pad iznosa osnovnog kapitala CBCG ispod zakonski propisanog minimuma (50 miliona eura), zbog čega bi se aktivirala odredba o nadoknadi deficita osnovnog kapitala iz državnog budžeta”, objasnili su iz CBCG i podsjetili da su u posljednjih 10 godina izdvajanjem svog novca dostigli zakonom propisani minimum osnovnog kapitala, iako je to bila obaveza državnog budžeta.

Da bi izbjegli dodatne fiskalne tereta po državu, CBCG je, kako navode, obavila više konsultacija sa drugim centralnim banaka, MMF-om i eksternim revizorima i zajedničko je mišljenje da se ovi gubici tretiraju kao kalkulativna kategorija, što je u skladu sa međunarodnim računovodstvenim standardima, jer je zakon rigidniji u odnosu na finansijski standard koji se primjenjuje.

“Nakon ovih konsultacija i da bi se izbjeglo korišćenje novca iz državnog budžeta, izmjenama i dopunama Zakona o CBCG predložen je drugačiji zakonski tretman nerealizovanih revalorizacionih gubitaka na način da se oni ne pokrivaju, već drže na računu nerealizovanih revalorizacionih rezervi do momenta njihove prodaje, odnosno dospijeća”, kazali su u CBCG.

Međunarodne rezerve države 1,67 milijardi

Iz CBCG su naveli da su ukupne međunarodne rezerve 1,67 milijardi eura, od čega je na računima u inostranstvu 1,48 milijardi eura.

“Strukturu novca na računima u inostranstvu čine depoziti, dužničke hartije od vrijednosti (dospijeća do godinu dana i dužeg dospijeća) i nova kod MMF-a (približno 108 miliona eura). Pošto je zakonska obaveza Centralne banke da vodi računa o principima likvidnosti i sigurnosti međunarodnih rezervi, novac likvidnih tranši (oko 800 miliona eura), uvećana za novac u trezoru, planiran je tako da obezbjeđuje visoku likvidnost, te ne postoji potreba prodaje hartija od vrijednosti dužeg dospijeća”.

Za 10 godina u državni budžet prenijeli oko 12 miliona eura

Izmjenama i dopunama Zakona o CBCG u dijelu koji se tiče gubitaka omogućeno je da se polovina dobiti vrhovne monetarne institucije za prošlu godinu prenese u državni budžet.

“Neto dobit za 2022. je bila 5,2 miliona, pa po tom osnovu bi u državni budžet bilo usmjereno 2,6 miliona. Za 2023. godinu se očekuje višestruko veća neto dobit”, kazali su iz CBCG.

Iz vrhovne monetarne institucije su naveli da se prilikom odlučivanja o ulaganju međunarodnih rezervi, CBCG rukovodi načelima likvidnosti i sigurnosti ulaganja. “Ta konzervativna investiciona politika zaštitila nas je od prekomjernih realizovanih gubitaka u prethodnom skoro decenijskom periodu negativnih kamatnih stopa. Kao rezultat te politike, CBCG je u kontinuitetu ostvarivala pozitivan finansijski rezultat i po tom osnovu u državni budžet prenijela oko 12 miliona eura u periodu od 2010. do 2021. godine”.

Sledeće

Državne firme ne poštuju odluku Vlade, dobit ne ide u budžet

Ne propustite

U naredne tri i po godine Vlada će se zadužiti skoro tri milijarde

Portal Zeta

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

You must be logged in to post a comment Login

Ekonomija

Zečević: Aerodromi da ostanu u državnom vlasništvu i da se modernizuju

Ministar saobraćaja Radoš Zečević smatra da bi Aerodromi trebalo da ostanu u državnom vlasništvu i da se modernizuju pod rukovodstvom dobrog domaćeg menadžmenta. Ne spori da bi rekonstrukcije puteva trebalo planirati tako da ne remete turističku sezonu ali poziva sve na strpljenje i razumijevanje. Zbog terena i vremenskih prilika kaže da nije moguće uvijek radove izvoditi mimo sezone, baš kao u slučaju rekonstrukcije mosta na Đurđevića Tari.

Nakon što je Vlada krajem jula uputila Skupštini prijedlog da poništi odluku o davanju Aerodroma pod koncesiju, ministar saobraćaja Radoš Zečević nema informaciju kada bi o tome mogli da raspravljaju poslanici. Ipak, kada je u pitanju budućnost vazdušnih luka, Zečević kaže, da zbog skorog preuzimanja funkcije nije uspio da se detaljno upozna sa svim argumentima za i protiv, pa za sada o tome ima samo lični stav.

“Mislim da je to zlatna koka jedne države, da bi u principu trebalo investirati i napraviti komfor za sve putnike koji slijeću i polijeću sa aerodroma Podgorice, podići nivo sa milion, čini mi se, i stotina hiljada na desetak miliona, koliko se i koncesionar bio obavezao u roku od pet godina, i tako dalje. Ja lično mislim da sve može da organizuje dobar menadžment, domaća pamet, što se kaže”, rekao je Zečević.

Komenatrišući to što svake sezone turiste dočekujemo sa radovima na više putnih pravaca Zečević smatra da nije dobra poruka ali poziva sve na strpljenje. Objašnjava da se najnoviji slučaj obustave saobraćaja zbog rekonstrukcije mosta na Đurđevića Tari nije mogao odgoditi kao što su tražili turistički privrednici zbog specifičnosti radova i temperatura na tom području.

“Moramo, nažalost, da trpimo nekad, radi opšteg boljitka. Eto, ja zaista samo želim, apelujem, da izvođači radova to što su dogovorili i argumente koje su nam ovdje plasirali, vjerujem da su tačni, da to što su obećali i ispune, tako da bar imamo čistu situaciju za sljedeću sezonu”, kazao je ministar.

A, u sezoni 2029. na pruzi će biti tri nova voza čime će se, kako su ranije dogovorili Zečevićevi prethodnici, osavremeniti dosadašnji dotrajali vozni park. Očekuje se modernizacija cijele pruge i potpuna rekonstrukcija od Bara do Podgorice, a ministar nije zadovoljan dosadašnjom dinamikom realizacije tih planova.

“Nedopustivo je da su odobrena sredstva od raznih evropskih institucija, banaka, fondova, i tako dalje, a da se tapka u mjestu nekoliko godina zbog, ne znam, neke struke domaće koja, recimo, ne izvršava na vrijeme preuzete obaveze. E sad, znači, ja sam tu, želim dinamiku, da dam dinamiku, novu dinamiku, svim tim poslovima, i zaista mogu slobodno da obećam, sad pitanje je mjeseca, kad će tenderi izaći na vidjelo”, kazao je on.

Na početku mandata Zečević se suočio sa štrajkom upozorenja radnika Željezničkog prevoza. Ne spori da će radnici imati podršku Ministarstva ali poručuje da probleme moraju rješavati u okviru firme s Bordom direktora. Insistiraće kaže na kolektivnom ugovoru na nivou željeznice, kako bi se ujednačili koeficijenti za ista zanimanja u sva četiri željeznička preduzeća.

Ekonomija

Crna Gora prva u regionu po kvalitetu usluga

Crna Gora ima najbolji kvalitet usluge na prodajnim mjestima u regionu, pokazalo je ovogodišnje istraživanje „Regionalna usluga – GUEST“. Sa rezultatom od 86,7 odsto zauzela je prvo mjesto među šest država, zabilježivši ujedno najveći napredak u odnosu na prošlu godinu.

Rezultat Crne Gore poboljšan je za 9,3 procentna poena, što je najveći rast među svim državama obuhvaćenim istraživanjem, koje je sprovela hrvatska agencija Heraklea u saradnji sa partnerskim agencijama za tajnu kupovinu iz regiona. Kako prenosi Glas Istre, istraživanje je sprovedeno od 1. do 30. juna, a tajni kupci obišli su ukupno 400 prodajnih mjesta u Crnoj Gori, Hrvatskoj, Bosni i Hercegovini, Sloveniji, Srbiji i Sjevernoj Makedoniji.

Obuhvaćeni su objekti iz autoindustrije, finansijskog sektora, maloprodaje, turizma i ugostiteljstva, drugih uslužnih djelatnosti, kao i benzinske stanice.

Na drugom mjestu našla se Slovenija sa rezultatom od 84,7 odsto, što predstavlja poboljšanje od 6,3 procentna poena u odnosu na 2025. godinu. Bosna i Hercegovina zauzela je treće mjesto sa 83,11 odsto, ali je njen rezultat za dva procentna poena slabiji nego prošle godine.

Hrvatska je četvrta sa 77,56 odsto, dok je Srbija zauzela peto mjesto sa 76,4 odsto. Najslabije je rangirana Sjeverna Makedonija, sa rezultatom od 66,3 odsto.

Kvalitet usluge ocjenjivan je kroz pet osnovnih elemenata: pozdrav, utvrđivanje potreba i želja kupca, poznavanje proizvoda, nuđenje dodatnog proizvoda i zahvalnost na posjeti.

Naziv GUEST nastao je od početnih slova engleskih riječi Greet, Understand, Explain, Suggest i Thank, koje označavaju ključne faze odnosa zaposlenog prema kupcu.

Na nivou cjelokupnog regionalnog uzorka najbolji rezultat ostvaren je u poznavanju proizvoda – 94 odsto. Ipak, ta kategorija je u odnosu na prošlu godinu zabilježila pad od 0,75 procentnih poena. Posmatrano prema djelatnostima, najbolju uslugu pružila je finansijska industrija, sa rezultatom od 84,8 odsto.

Najviše prostora za poboljšanje ima maloprodaja, koja je ostvarila 71,1 odsto. Heraklea je hrvatska agencija specijalizovana za „mystery shopping“, odnosno tajnu kupovinu, i članica je međunarodnog strukovnog udruženja MSPA.

Ova metoda podrazumijeva angažovanje prethodno obučenih osoba koje se ponašaju kao redovni kupci, ali prema unaprijed utvrđenom scenariju prate i bilježe kvalitet pružene usluge. Nakon što kompanija definiše šta želi da provjeri, agencija priprema upitnik, scenario i uputstva za tajne kupce.

Oni potom posjećuju određena prodajna mjesta, raspituju se o proizvodima ili koriste usluge, a nakon posjete sastavljaju detaljan izvještaj. Tajna kupovina ne mjeri subjektivno zadovoljstvo potrošača, već provjerava da li su tokom konkretnog kontakta ispunjeni unaprijed određeni standardi – da li je kupac pozdravljen, da li je zaposleni utvrdio njegove potrebe, poznavao ponudu i zahvalio na posjeti.

Rezultati se koriste kao osnova za poboljšanje usluge, edukaciju zaposlenih i provjeru primjene poslovnih standarda. Heraklea ovu vrstu istraživanja sprovodi u maloprodaji, bankama, autoindustriji, turizmu i ugostiteljstvu, pozivnim centrima, na benzinskim stanicama, u drugim uslužnim djelatnostima i institucijama. Ovogodišnje istraživanje „Regionalna usluga – GUEST“ sprovedeno je 18. put.

Ekonomija

Đukanović: Struja neće poskupjeti

Cijena električne energije za sada neće biti povećavana, poručio je predsjednik Odbora direktora Elektroprivrede Crne Gore (EPCG) Milutin Đukanović, ističući da trenutno ne postoje ni najave ni okolnosti koje bi ukazivale na promjenu cijene struje.

„U ovom trenutku nema najava, niti okolnosti koje bi ukazivale na promjenu cijene električne energije. Ukoliko bi se tržišni ili poslovni uslovi u narednom periodu promijenili na način koji bi zahtijevao razmatranje takve odluke, javnost i naši potrošači bili bi o tome pravovremeno i transparentno informisani“, kazao je Đukanović u intervjuu za Regionpress.

On je pojasnio da EPCG odluku o cijeni aktivne električne energije može donijeti tokom cijele godine i da eventualna korekcija nije vezana za određeni datum.

„Kada govorimo o formiranju cijene električne energije, važno je podsjetiti da EPCG odluku o cijeni aktivne energije može donijeti u bilo kojem periodu godine, odnosno da takva odluka nije vezana za konkretan datum. Propisana obaveza je da potrošači o eventualnoj promjeni budu obaviješteni najmanje petnaest dana prije njene primjene. Od 1. januara 2023. godine EPCG samostalno donosi odluke o izmjenama cijena električne energije, vodeći računa o tržišnim kretanjima, poslovnim rezultatima kompanije i drugim relevantnim okolnostima“, naveo je Đukanović.

Prema njegovim riječima, prilikom odlučivanja o cijeni struje u EPCG ne posmatraju samo poslovne rezultate kompanije, već i posljedice koje bi eventualno povećanje imalo po građane i privredu.

„Pitanje cijene električne energije za nas nikada nije isključivo poslovno ili tržišno pitanje. Prilikom donošenja odluka ove vrste sagledavamo širi kontekst i vodimo računa o njihovom uticaju na građane i privredu. Naš cilj je da pronađemo održivu ravnotežu između stabilnog poslovanja kompanije i interesa naših kupaca“, istakao je Đukanović.

Đukanović smatra posebno značajnim to što, uprkos inflaciji i rastu troškova života, cijena električne energije nije bilježila značajniji rast, ocjenjujući da je njena stabilnost doprinijela očuvanju standarda građana.

„Njena stabilnost predstavljala je važan faktor očuvanja životnog standarda građana, jer je domaćinstvima omogućila veću izvjesnost u planiranju mjesečnih troškova i ublažila dodatni pritisak na kućne budžete“, kazao je Đukanović.

Govoreći o daljem razvoju kompanije, Đukanović je naveo da se EPCG nalazi u intenzivnom investicionom ciklusu, prije svega u oblasti obnovljivih izvora energije. Među projektima izdvojio je vjetroelektrane „Gvozd“ i „Gvozd 2“, solarne elektrane na Kapinom Polju, projekat Solari 5000+, SE Željezara, solarne elektrane na branama, kao i razvoj baterijskih sistema za skladištenje energije.

Veća proizvodnja iz domaćih izvora, prema njegovim riječima, trebalo bi da smanji zavisnost od uvoza i izloženost kretanjima cijena na regionalnom i evropskom tržištu, što bi dugoročno trebalo da doprinese stabilnosti elektroenergetskog sistema.

Đukanović je naglasio da je EPCG i tokom turbulentnih godina na evropskom energetskom tržištu nastojala da investicioni ciklus ne bude sproveden na teret građana.

„Uz to, veoma je važno da smo, uprkos snažnom investicionom ciklusu i turbulentnim godinama na evropskom energetskom tržištu, uspjeli da vodimo računa o standardu naših građana i da cijenu električne energije zadržimo na nivou koji je niži nego u većini drugih država“, poručio je Đukanović.