Priroda i društvo

Zagađen vazduh najveći ekološki rizik po zdravlje

U Crnoj Gori, nešto više nego u zemljama regiona Evrope, kvalitet vazduha mjereno koncentracijom PM2.5 čestica je lošiji u ruralnim nego u urbanim zonama.

Izvor: internet

Zagađen vazduh, u zatvorenom i otvorenom prostoru, predstavlja najveći ekološki rizik po javno zdravlje i odgovoran je za sedam miliona prijevremenih smrtnih slučajeva u svijetu na godišnjem nivou, saopštila je šefica Kancelarije Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) u Crnoj Gori Mina Brajović.

Kako je navela, prema procjenama SZO Globalne observatorije za zdravlje za period 2010, 2015 i 2019.godine, kvalitet vazduha u Crnoj Gori – mjeren koncentracijom praškastih materija (PM2.5)- je unaprijeđjen (19.3 µg/m3).

“Ali isto tako, činjenica je da je vazduh u Crnoj Gori lošijeg kvaliteta u odnosu na prosjek u regionu Evrope (14.88 µg/m3).Posebno zabrinjava što su koncentracije praškastih, suspendovanih čestica (PM2.5) u Crnoj Gori u prosjeku na godišnjem nivou gotovo četiri puta veće od onoga što su SZO preporučene vrijednosti (5 mg/m3)”, kazala je Brajović u autorskom tekstu.

Prema njenim riječima, u Crnoj Gori, nešto više nego u zemljama regiona Evrope, kvalitet vazduha mjereno koncentracijom PM2.5 čestica je lošiji u ruralnim nego u urbanim zonama.

Brajović je podsjetila da smo već duži niz godina svjedoci identične situacije i da se u gotovo isto vrijeme, u zimskim mjesecima “gušimo” u lošem vazduhu.

“Zagađenost vazduha je ozbiljan izazov za veliki broj zemalja zapadnog Balkana. Primjera radi, prosječne godišnje koncentracije u susjednim zemljama su : Albanija (16,28); BiH (26,19), Bugarska (17,29), Sjeverna Makedonija (25,17), Srbija (21,19)”, rekla je Brajović.

Ona je kazala da niko nije imun na zagađen vazduh, ali je i činjenica da postoje značajne geografske razlike u pogledu veće izloženosti zagađjenom vazduhu.

“Osim toga, procijenjeno opterećenje bolestima koje se povezuje sa zagađenim vazduhom zavisi od zdravlja nacije i demografije”, navela je Brajović.

Ona smatra da je važno imati na umu da dugotrajna izloženost zagađenom vazduhu , posebno praškastim česticama (PM česticama) je povezana sa povećanim umiranjem i učestalim obolijevanjem, posebno kada je riječ o kardiovaskularnim i respiratornim oboljenjima.

“Iako se tokom godine evidentiraju tzv “peak -ovi” u pogledu zagađjenosti vazduha, najveću prijetnju po naše zdravlje predstavlja dugotrajna izloženost tokom trajanja godine”, upozorila je Brajović.

Ona je podsjetila da je krajem 2015.godine SZO podržla sprovođenje Studije o procjeni uticaja zagađenosti vazduha na zdravlje u Nikšiću, Podgorici I Pljevljima.

Tada je, navodi Brajović, utvrđeno da se preko 250 prijevremenih smrtnih ishoda godišnje, vezuje za izloženost česticama koja je veća od onih koje se preporučuju Smjernicama SZO o kvalitetu vazduha.

“Prema našim najnovijim procjenama koje je SZO objavila 2022.godine, 703 smrtna ishoda prije navršene 70-te godine života (prijevremeni mortalitet) su posljedica zagađenog vazduha u Crnoj Gori, od cega se u 51 odsto smrtnih slucajeva radi o ishemijskom (koronarnom) oboljenju srca”, kazala je Brajović.

Prema njenim riječima, drugi po redu uzrok umiranja jesu moždani udari čija je stopa u poređenju sa prosjekom u regionu Evrope veća za gotovo 4,5 puta.

“Ovo su zaista zabrinjavajući podaci”, upozorila je šefica SZO kancelarije u Crnoj Gori.

Ona je navela das u uzroci problema zagađenog vazduha u Crnoj Gori, kao i u ostatku regiona zapadnog Balkana brojni.

“Potrebno je da ulaganje u čist vazduh i zdrava pluća bude prioritet na agendi nacionalnih i lokalnih vlasti. To je investicija u budućnost koja donosi viseštruke benefite: ulažući u kvalitetan vazduh čuvamo živote i zdravlje, i doprinosimo održivom, inkluzivnom i zelenom razvoju društva u kojem niko neće biti zaboravljen”, poručila je Brajović.

Sledeće

Protest zaposlenih u Hitnoj u podne

Ne propustite

Mrtve životinje i smeće ugrožavaju izvorište Bolje sestre

Portal Zeta

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

You must be logged in to post a comment Login

Priroda i društvo

Izbetonirana temeljna ploča bazena kolektora u Botunu

Još jedna važna faza radova na izgradnji novog postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u Podgorici uspješno je realizovana, a završeno je betoniranje temeljne ploče polja 2 aeracionog bazena, saopšteno je iz Otpadnih voda.

„U ovoj fazi ugrađeno je 425 m³ specijalnog, sulfatno otpornog i vodonepropusnog betona, uz sprovođenje svih predviđenih procedura kontrole kvaliteta“, navode na fejsbuk stranici.

Radovi na aeracionom bazenu nastavljaju se, kako kažu, planiranom dinamikom:

Ističu da je završeno oko 80 odsto betoniranja temelja a izbetonirano oko 15 odsto zidova bazena.

„Aeracioni bazen jedan je od ključnih segmenata budućeg postrojenja, u kojem će se odvijati važan dio procesa biološkog prečišćavanja otpadnih voda“, poručuju.

Korak po korak, novo postrojenje, kako zaključuju, dobija svoje konkretne obrise.

Priroda i društvo

MCP: Vučić u svojim izjavama zlonamjeran prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi

Mitropolija crnogorsko-primorska reagovala je na nedavne izjave predsjednika Srbije Aleksandra Vučića o Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Crnoj Gori, litijama iz 2020. godine i drugim crkvenim temama.

Mitropolija je reagovala na Vučićeve izjave o SPC u Crnoj Gori i litijama, poručivši da su politička tumačenja crkvenih tema neprihvatljiva i štetna za jedinstvo Crkve.

“Povodom niza izjava koje je predsjednik Srbije gospodin Aleksandar Vučić dao u javnosti u posljednjih nekoliko dana, a u kojima se u više navrata pominje Srpska pravoslavna Crkva u Crnoj Gori, litije 2020. godine i tome slično, uz razumijevanje njegove kritike zabrinjavajućeg i sramotnog odsustva saosjećanja pokazanog od strane Ministarstva vanjskih poslova Crne Gore prema stradanju srpskog naroda u akciji „Oluja“ slanjem predstavnika naše zemlje na „proslavu“ obilježavanja godišnjice tog etničkog čišćenja, osjećamo pastirsku obavezu da reagujemo na neka politička tumačenja crkvenih tema, ostavljajući one političke i ideološke teme političarima i ideolozima”, piše u saopštenju.

Smatraju da je velika šteta po crkveno i narodno jedinstvo, sa pozicije predsjednika Srbije mahati vrlo neodređenim kritikama na račun Crkve.

“Pominjući, u istom dahu i u gotovo istoj rečenici da smo „u Crkvi imali ideje koje su opake i opasne“, pa na to dodavati kako su „neki“ pokušali „da prave Pravoslavnu Crkvu u Crnoj Gori“, a da su te neke „patrijarh Irinej i vladike“ osujetili tako što su „na vrijeme osjetili o čemu se radi“! Ako ovome dodamo i Vučićevu izjavu kako su „litije u CG počele kada su htjeli pravoslavnu crkvu u CG, samo da izbrišu ono – srpska“, onda nam se čini da ulazimo u zonu beskorisnih i štetnih nejasnoća, koje bi se mogle tolerisati nekom sa manje odgovornosti i značaja u javnosti, ali ne i predsjedniku Srbije “, naveli u iz MCP.

Iz Mitropolije crnogorsko-primorske poručuju da nemaju pozitivno iskustvo sa političkim usmjeravanjima i tumačenjima crkvenih djelatnosti.

“Uz naše najbolje želje i molitve Bogu da politički lideri Srbije vrše svoj posao na napredak te države i njenih građana, i da, koliko je to u njihovoj moći, budu od pomoći i podrške svim Srbima, ma gdje da žive i rade, moramo podsjetiti da nemamo pozitivno iskustvo sa političkim usmjeravanjima i tumačenjima crkvenih djelatnosti. Niti je to posao koji političarima pripada, niti njihovo nepozvano miješanje u crkvene stvari donosi dobro državi i Crkvi. U tom smislu, smatramo nedopustivim da se ove konfuzne, a ipak glasne optužbe na račun „opakih i opasnih ideja u Crkvi“ ponavljaju u kontinuitetu, i vrlo nezdravim da se one, po nekom pravilu, vezuju za vrijeme litija u Crnoj Gori 2020. godine, pa i da se nekim aluzijama, nedovršeno i netačno, usmjeravaju ka „nekima“ koji su „pokušali“ da prave „nešto“ sa Crkvom u Crnoj Gori”, ocijenili su u saopštenju.

U saopštenju se ističe da je upravo narod sa sveštenstvom u Crnoj Gori, a ne političari, predvodio odbranu SPC tokom litija.

“Istine radi, podsjećamo g. Vučića i širu javnost, da su upravo vjernici SPC u Crnoj Gori, odnosno njene četiri eparhije, arhijereji, sveštenstvo, monaštvo i vjerni narod (svi oni kao građani Crne Gore ili njihovi predstavnici i molitvenici pred Bogom), uz moralnu i duhovnu pomoć sveštenika i vjernika naše pomjesne Crkve svuda u svijetu – odbranili Crkvu od napada tadašnjeg crnogorskog političkog vrha na crkvenu imovinu i crkveni integritet. Braneći crkveno ime, identitet i imovinu, oni su samim tim odbranili i jedinstvo SPC. I to baš onako kako je trebalo: na pojavu koja se obrušila na građanska i vjerska prava naroda i sveštenstva, odgovoreno je istovremeno i građanski i duhovno. Nijesmo dopustili ni tada da političari vode glavnu riječ, pa su vjerujući ljudi među političarima to ispravno razumjeli, a bilo je i onih kojima to nije bilo pravo. Cijenimo da je bilo po željama i namjerama ovih drugih, snaga crkvenog otpora anticrkvenoj politici Mila Đukanovića ne bi bila tolika kolika je, uz Božiju pomoć, bila, niti bi imala dušu crkvenog pokreta koju je narod masovno prepoznao i podržao”, naglašeno je u saopštenju.

Jedini koji su u Crnoj Gori djelovali protiv jedinstva Srpske pravoslavne crkve, odnosno imali takve namjere, bili su predstavnici tadašnjeg političkog rukovodstva, koje je krajem 2019. godine usvojilo, kako navode, neprimjeren i anticivilizacijski Zakon o slobodi vjeroispovijesti.

“Treba reći da ih je u ovim najnovijim Vučićevim izjavama teško prepoznati, i da je vjerni narod sa sveštenstvom, u najmanju ruku, zbunjen ovakvim retroaktivnim tumačenjima razloga pokretanja litija 2020. godine. Ti „neki“ ne mogu, ni u najnespretnijim verbalnim aluzijama, imati veze sa vrhom SPC u Crnoj Gori, kako su to svojevremeno pojedini beogradski tabloidi pripisivali blaženopočivšem mitropolitu Amfilohiju, a za šta se nadamo da nijesu bile govorničke namjere predsjednika Vučića. Međutim, mi upravo reagujemo zato što izjave g. Vučića očigledno vrve od nejasnoća. A ako uvaženi predsjednik Srbije, nekim slučajem, permutuje ondašnje sinhronizovano djelovanje i rad arhijereja, sveštenstva i vjernog naroda u Crnoj Gori sa nepostojećim crkvenim separatizmom, podsjećamo ga da se radi o djelatnosti koja je, u organizacionom i djelatnom smislu, odlučujuće doprinijela uspješnom vođenju i okončanju molitvenog i protestnog litijskog podviga građana Crne Gore. Ovaj i ovakav podvig je upravo i doprinio izmjeni nakaradnog Zakona o slobodi vjeroispovijesti ili uvjerenja i pravnom položaju vjerskih zajednica i potpisivanju Temeljnog ugovora između države Crne Gore i Srpske pravoslavne Crkve”, poručuju iz Mitropolije.

Kako ističu, cilj njihovog obraćanja nije da predsjedniku Srbije otežaju politički rad, a još manje da mu se pravdaju.

“Jer, niti jedno niti drugo ne bi bilo u skladu sa dostojanstvom Srpske pravoslavne Crkve, za čije se jedinstvo i slavu svesrdno žrtvovalo sveštenstvo i vjerni narod Crne Gore kroz svu istoriju, a naročito posljednjih decenija “, zaključuje se u saopštenju Mitropolije crnogorsko-primorske.

Podsjetimo Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić govorio je tokom posjete BiH entitetu Republici Srpskoj o Crnoj Gori,

“A Crna Gora nas je četiri puta optužila za genocid, priznali su takzovano Kosovo, a Republika Srpska to nikada nije dala. Velika je razlika između onih koji vode ujedinjenu politiku u odnosu na one koji hoće da razbijaju integralističko jezgro srpskog naroda, velika je razlika u ponašanju”, rekao je Vučić.

Kako je rekao, ne treba zaboraviti da su litije u Crnoj Gori “počele kada su htjeli pravoslavnu crkvu u Crnoj Gori”.

“Samo da izbrišu ono – Srpska”, rekao je Vučič.

Priroda i društvo

Solarni zid na putu ka Ostrogu: Dozvola za 67 megavata na više od milion kvadrata

U prostoru Bogetića i Povije, na pravcu kojim hiljade vjernika, hodočasnika i turista dolaze do Manastira Ostroga, državni organi Crne Gore odobrili su izgradnju solarne elektrane snage 67 megavata, koja će sa pratećim postrojenjima i putevima zahvatiti više od milion kvadratnih metara zemljišta.

Projekat koji se u službenim aktima predstavlja kao proizvodni elektroenergetski objekat od opšteg interesa u stvarnosti znači trajnu industrijalizaciju jednog od najosetljivijih duhovnih, pejzažnih i turističkih prostora Crne Gore. I to ne na osnovu naknadnih pretpostavki protivnika projekta, već prema činjenicama koje su sami investitor, projektanti i nadležni organi uneli u zvaničnu dokumentaciju.

Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine izdalo je 2. jula 2026. godine kompaniji „TM invest” DOO Podgorica građevinsku dozvolu za Solarnu elektranu „Bogetići”, sa transformatorskom stanicom 33/220 kilovolti, priključnim razvodnim postrojenjem od 220 kilovolti i priključnim dalekovodom istog naponskog nivoa.

Rešenje, zavedeno pod brojem UPI 06-333/26-1064/10, potpisao je ministar Slaven Radunović. Na dokumentu su i potpisi državne sekretarke Marije Izgarević Pavićević, generalnog direktora Boška Todorovića i načelnice Milice Abramović. Svako od njih je, u okviru svoje nadležnosti, učestvovao u administrativnom lancu koji je završen izdavanjem dozvole.

U građevinskoj dozvoli navedeno je približno 90 katastarskih parcela u katastarskim opštinama Bogetići i Povija. Elaborat o procjeni uticaja na životnu sredinu navodi da ukupna površina obuhvata iznosi približno 1.062.007 kvadratnih metara, odnosno više od 106 hektara.

Prema istom dokumentu, sami paneli bi fizički prekrivali više od 301.000 kvadratnih metara. Kada se tome dodaju trafostanice, pristupni putevi i ostala infrastruktura, ukupno zauzeta površina dostiže oko 370.000 kvadratnih metara.

Planirano je 17 internih trafostanica 35/0,8 kilovolti, glavna visokonaponska stanica koja bi zauzela oko 18.000 kvadratnih metara i mreža unutrašnjih puteva duga približno deset kilometara. To više nije postavljanje nekoliko redova panela na beznačajnoj ledini, već veliki elektroenergetski kompleks koji trajno menja reljef, namjenu i izgled prostora.

Posebno pitanje otvara neslaganje između dokumenata. U građevinskoj dozvoli navedeno je 91.156 panela pojedinačne snage 720 vati, dok se u elaboratu pominje čak 103.116 panela. Razlika iznosi 11.960 panela.

Pored toga, 91.156 panela snage 720 vati daje približno 65,63 megavata nominalne snage panela, dok se projekat vodi kao elektrana maksimalne priključne snage 67 megavata. Razlika između jednosmerne instalisane snage panela i dozvoljene priključne snage može imati tehničko objašnjenje, ali javnost ima pravo da zna koja je konačna verzija projekta, koliko će panela zaista biti postavljeno i na osnovu kojih parametara je procjenjivan uticaj na životnu sredinu.

Predsjednik Opštine Danilovgrad Aleksandar Grgurović reagovao je povodom izdavanja građevinske dozvole za izgradnju solarne elektrane „Bogetići“, navodeći da projekat, zbog svoje veličine i položaja, zahtijeva dodatnu pažnju stručne i šire javnosti.

Grgurović ističe da ga posebno zabrinjava činjenica da se projekat realizuje u neposrednom prostornom okruženju Manastira Ostrog.

„Posebno zabrinjava činjenica da je riječ o zahvatu koji se realizuje u neposrednom prostornom okruženju jednog od najznačajnijih kulturnih i duhovnih simbola Crne Gore.

Ukoliko je država bila spremna da odobri ovakav projekat, a da prethodno nije otklonila svaku razumnu sumnju u pogledu zaštite kulturne baštine, onda se s pravom postavlja pitanje da li su institucije u ovom postupku štitile javni interes ili su ga potisnule u drugi plan.“

On naglašava da Opština Danilovgrad nije protiv ulaganja u obnovljive izvore energije niti energetske tranzicije, ali smatra da se razvojni projekti moraju realizovati uz puno uvažavanje zaštite kulturne baštine.

„Danilovgrad nije protiv ulaganja u obnovljive izvore energije niti protiv energetske tranzicije, koja predstavlja strateški interes Crne Gore. Ali nijedan razvojni cilj ne može biti izgovor za potiskivanje obaveze države da bez izuzetka štiti kulturnu baštinu.“

Predsjednik Opštine navodi da, iako se planirana elektrana ne nalazi na teritoriji Danilovgrada, njen uticaj ne može biti posmatran isključivo kroz administrativne granice.

„Prostor nema administrativnu logiku. Kulturni pejzaž, prirodne cjeline i vizure čine jedinstven sistem vrijednosti koji ne prestaje na međi jedne opštine.“