Ekonomija

U crvenom mulju “skrivene” milijarde eura

Država mora znati šta ima u bazenu crvenog mulja koji je u ovom trenutku i resurs i ekološki problem, poručio je u razgovoru za “Dan” Mileta Marko Ivanović, redovni profesor u penziji za oblast Fizička hemija na Metalurško-tehnološkom fakultetu u Podgorici.

On naglašava da je neophodno uraditi kvalitetnu, sveobuhvatnu analizu sadržaja bazena crvenog mulja Kombinata aluminijuma Podgorica (KAP), iz kojeg se, kako cijeni, mogu izdvojiti aluminijum, željezo, galijum, titan i drugi elementi, a čija vrijednost bi se mogla mjeriti i sa nekoliko milijardi eura.

Dugogodišnji profesor Metalurško-tehnološkog fakulteta, koji je deceniju radnog vijeka proveo i u KAP-u, objašnjava da rješavanje problema crvenog mulja mora obuhvatiti četiri koraka – preduzimanje pravnih radnji, izradu sveobuhvatne analize sadržaja bazena, neutralizaciju natrijum-hidroksida (žive sode) i, na kraju, sanaciju bazena.

“Dostupni podaci pokazuju da je u bazenu deponovano između 7,5 i 8,5 miliona tona otpadnog materijala koji se zove crveni mulj. Od 600 tona boksita dobija se 300 tona glinice, a od 300 tona glinice dobija se 150 tona aluminijuma. Ta razlika između 150 i 600 tona odlaže se na odlagalište, odnosno u bazen crvenog mulja. Najveći problem što se tiče ekologije jeste natrijum-hidroksid, ili živa soda. Socijalistička vlast, a ni ova prethodna, nije vodila mnogo računa o ekološkom aspektu, pa je veoma teško ovo pitanje riješiti u nekom kratkom vremenskom periodu”, ocijenio je Ivanović.

On smatra da se prvo moraju riješiti pravna pitanja, odnosno da država preuzme bazen crvenog mulja u svoje vlasništvo. Drugi korak, kako objašnjava, podrazumijeva analizu, kako površine, tako i svih ostalih dijelova sadržaja bazena, kako bi se utvrdilo šta u njemu ima, te da se odredi tačna količina natrijum-hidroksida. On pojašnjava da se natrijum-hidroksid nalazi u cijeloj zapremini bazena, a da je većina u tečnoj fazi.

“Podaci govore da u dva bazena ima negdje oko 42 do 45 hektara površine. Ne zna se tačna količina natrijum-hidroksida, zbog čega mora da se uradi analiza kako bi se ispitalo koliko ga ima. On je izuzetno agresivna supstanca. Prvi korak u sanaciji bazena mora biti eliminacija natrijum-hidroksida”, naglašava Ivanović.

Iz tog materijala, kako dodaje, izvučen je samo jedan korisni elemenat – alunimijum, a ni on u cjelosti.

“Analize iz radova koje sam čitao govore da aluminijum-oksida ima između 15 i 25 odsto. To je negdje 10 odsto alunimijuma. Ako ima 10 odsto aluminijuma u osam miliona tona crvenog mulja, to znači da aluminijuma ima 800.000 tona. Kada se ta količina pomnoži sa 2,5 eura, koliko košta kilogram aluminijuma na tržištu, vi imate resurs u aluminijumu od oko dvije milijarde. Imate i željeznih oksida, i tu variraju analize, jer nije urađena kvalitetna analiza. Taj sastav željeznih oksida kreće se oko 40–45 odsto. Kad izvučete željezo, i tu dobijate milijardu. S druge strane, imate galijum, koji je izuzetno skup materijal, koji se koristi za poluprovodnike. Titan-dioksid je prisutan negdje između četiri i pet odsto, a on se koristi za materijale za fasade, kao bjelilo. Ko zna šta sve tamo ima”, ističe Ivanović.

On ukazuje da u crvenom mulju potencijalno može biti i rijetkih elemenata, zbog kojih se sada u svijetu vode ratovi, apostrofirajući situaciju u vezi sa Grenlandom, Ukrajinom i na Bliskom istoku. Po njegovim riječima, do sada je rađena samo analiza s vrha, gdje je nađen natrijum-hidroksid.

“Ali nije isti sastav na vrhu, tečnoj fazi, u čvrstoj fazi i na dnu bazena. KAP je nekad, godinu-dvije, koristio i gvinejski boksit. Treba da se uradi dobra, kvalitetna analiza, ne samo sa površine, nego i sredine, dubine – to je cijela nauka. Procenat natrijum-hidroksida u drugim bazenima kreće se između jedan i 10 odsto. Neka ga ima tri odsto u bazenu crvenog mulja – to je 240.000 tona natrijum-hidroksida. Država treba da zna šta ima unutra”, naglašava Ivanović.

On smatra da je najbezbolnije rješenje da se natrijum-hidroksid neutrališe ugljen-dioksidom, pri čemu se u prvom koraku dobija soda-bikarbona, a u konačnom natrijum-karbonat. Napominje da taj proces nije previše isplativ jer je ugljen-dioksid skup, ali ta tehnologija ne utiče na životnu sredinu, već je opravlja.

“Kada se izvrši neutralizacija natrijum-hidroksida, tečnost, odnosno rastvor u kojem je bio natrijum-hidroksid, ta voda koja nastaje kao proizvod reakcije ili ona koja je već u sistemu propušta se kroz filtere, a danas imamo moćne filtere koji propuštaju samo molekule vode. Ta i takva voda može da ide u Moraču”, objašnjava Ivanović.

Nakon neutralizacije žive sode slijedi sanacija bazena.

“Postoje procedure za sanaciju. Mislim da se stavlja nepropusni sloj nekih polimernih jedinjena ili guma, preko toga ide glina, zemlja i onda se na površinu mogu postaviti solarni paneli, a na hektar solarnih panela može se dobiti oko pola megavata struje”, ističe profesor.

Prilikom izrade analize sadržaja sastava bazena, kako naglašava profesor Ivanović, neophodno je da se uradi i analiza radioaktivnosti.

Izvor: Dan

Sledeće

Građani Srbije i Albanije zbog poskupljenja dizel sipaju u Crnoj Gori

Ne propustite

Dizel raste za 16 centi zbog krize na Bliskom istoku

Portal Zeta

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

You must be logged in to post a comment Login

Ekonomija

Godišnjica EPCG: Od prvog svjetla do novih megavata

Elektroprivreda Crne Gore danas obilježava 116 godina od trenutka kada je električna energija prvi put osvijetlila Crnu Goru, više od jednog vijeka tradicije sa novim razvojnim ciklusom crnogorske energetike.

“Na današnji dan 1910. godine, puštanjem u rad prve električne centrale na Cetinju, Crna Gora je zakoračila u novo tehnološko doba. Bio je to trenutak mnogo veći od paljenja prvih sijalica -početak preobražaja društva koje je energiju, tehnologiju i infrastrukturu postavilo u temelje modernog razvoja”, saopšteno je iz te kompanije.

Kako su naveli, od tog prvog svjetla na Cetinju do današnjeg elektroenergetskog sistema proteklo je 116 godina izgradnje elektrana, mreže, znanja i institucija. Mijenjali su se tehnologija, tržište i generacije, ali je uloga EPCG ostala ista: da bude jedan od oslonaca razvoja države i garant njene energetske sigurnosti.

“EPCG ovaj jubilej dočekuje u jednom od najintenzivnijih investicionih ciklusa u svojoj istoriji, sa jasnim strateškim pravcem: više domaće proizvodnje, manje zavisnosti od uvoza, modernizacija postojećih kapaciteta i ubrzana izgradnja novih izvora energije”, dodaju u saopštenju.

Kompanija je pokrenula solarne programe koji su obuhvatili hiljade korisnika, dok je vjetroelektrana Gvozd izgrađena i pred početkom je komercijalnog rada. Priprema se i naredna generacija projekata – nove vjetroelektrane i solarne elektrane, modernizacija hidroelektrana, ugradnja novog agregata u HE „Perućica“, razvoj sistema za skladištenje energije i nova strateška partnerstva.

“Energetska tranzicija za EPCG nije samo evropska obaveza niti pitanje jednog poslovnog ciklusa, već razvojna šansa Crne Gore. Zato se paralelno sa izgradnjom novih obnovljivih izvora modernizuju i postojeći proizvodni kapaciteti, uključujući ekološku rekonstrukciju TE „Pljevlja“”, navode iz EPCG.

Kako se ističe, iza svakog megavata stoje ljudi – zaposleni koji svakodnevno održavaju sistem u pogonu i građani uz koje EPCG 116 godina raste, gradeći povjerenje kroz generacije.

“Ova godišnjica zato nije samo obilježavanje tehnološkog napretka, već i zahvalnost svima koji su dio ove zajedničke priče o energiji koja povezuje Crnu Goru” poručuju.

Iz EPCG ističu da je generacija koja je 1910. godine pokrenula prvu centralu otvorila Crnoj Gori vrata električnog doba.

“Generacija koja danas upravlja energetskim sistemom ima odgovornost da otvori vrata novog doba obnovljivih izvora, skladištenja energije i veće energetske nezavisnosti”, zaključuje se.

Ekonomija

Vlada umanjila akcizu na dizel gorivo i ublažila rast cijene

Cijene goriva od ponoći se mijenjaju. Dizel će biti skuplji za šest centi, a benzin za sedam. Vlada Crne Gore večeras je odredila mjeru privremenog smanjenja akciza na dizel kako bi korigovala i ograničila rast maloprodajnih cijena goriva na pumpama, saopšteno je za RTCG nezvanično.

Od ponoći važe sljedeće maksimalne maloprodajne cijene naftnih derivata:

EUROSUPER 98 1,80 eur + 0,07
EUROSUPER 95 1,76 eur + 0,07
EURODIZEL 1,88 eur + 0,06
LOŽ ULJE 1,80 eur + 0,10

Kako su naveli u Ministartsvu energetike navedene cijene naftnih derivata važiće u periodu od 18. do 24. avgusta 2026. godine.

“Obračun je urađen na osnovu Odluke o umanjenju iznosa akcize za promet gasnih ulja, Službeni list Crne Gore, broj 122/26, kao i Uredbe o načinu obračuna maksimalnih maloprodajnih cijena određenih vrsta naftnih derivata, koja je stupila na snagu 24. marta 2026. godine”, navode u saopštenju.

Naredni obračun biće obavljen 24. avgusta 2026. godine, dok će eventualno izmijenjene cijene važiti
od 25. avgusta 2026. godine.

Ekonomija

Zečević: Aerodromi da ostanu u državnom vlasništvu i da se modernizuju

Ministar saobraćaja Radoš Zečević smatra da bi Aerodromi trebalo da ostanu u državnom vlasništvu i da se modernizuju pod rukovodstvom dobrog domaćeg menadžmenta. Ne spori da bi rekonstrukcije puteva trebalo planirati tako da ne remete turističku sezonu ali poziva sve na strpljenje i razumijevanje. Zbog terena i vremenskih prilika kaže da nije moguće uvijek radove izvoditi mimo sezone, baš kao u slučaju rekonstrukcije mosta na Đurđevića Tari.

Nakon što je Vlada krajem jula uputila Skupštini prijedlog da poništi odluku o davanju Aerodroma pod koncesiju, ministar saobraćaja Radoš Zečević nema informaciju kada bi o tome mogli da raspravljaju poslanici. Ipak, kada je u pitanju budućnost vazdušnih luka, Zečević kaže, da zbog skorog preuzimanja funkcije nije uspio da se detaljno upozna sa svim argumentima za i protiv, pa za sada o tome ima samo lični stav.

“Mislim da je to zlatna koka jedne države, da bi u principu trebalo investirati i napraviti komfor za sve putnike koji slijeću i polijeću sa aerodroma Podgorice, podići nivo sa milion, čini mi se, i stotina hiljada na desetak miliona, koliko se i koncesionar bio obavezao u roku od pet godina, i tako dalje. Ja lično mislim da sve može da organizuje dobar menadžment, domaća pamet, što se kaže”, rekao je Zečević.

Komenatrišući to što svake sezone turiste dočekujemo sa radovima na više putnih pravaca Zečević smatra da nije dobra poruka ali poziva sve na strpljenje. Objašnjava da se najnoviji slučaj obustave saobraćaja zbog rekonstrukcije mosta na Đurđevića Tari nije mogao odgoditi kao što su tražili turistički privrednici zbog specifičnosti radova i temperatura na tom području.

“Moramo, nažalost, da trpimo nekad, radi opšteg boljitka. Eto, ja zaista samo želim, apelujem, da izvođači radova to što su dogovorili i argumente koje su nam ovdje plasirali, vjerujem da su tačni, da to što su obećali i ispune, tako da bar imamo čistu situaciju za sljedeću sezonu”, kazao je ministar.

A, u sezoni 2029. na pruzi će biti tri nova voza čime će se, kako su ranije dogovorili Zečevićevi prethodnici, osavremeniti dosadašnji dotrajali vozni park. Očekuje se modernizacija cijele pruge i potpuna rekonstrukcija od Bara do Podgorice, a ministar nije zadovoljan dosadašnjom dinamikom realizacije tih planova.

“Nedopustivo je da su odobrena sredstva od raznih evropskih institucija, banaka, fondova, i tako dalje, a da se tapka u mjestu nekoliko godina zbog, ne znam, neke struke domaće koja, recimo, ne izvršava na vrijeme preuzete obaveze. E sad, znači, ja sam tu, želim dinamiku, da dam dinamiku, novu dinamiku, svim tim poslovima, i zaista mogu slobodno da obećam, sad pitanje je mjeseca, kad će tenderi izaći na vidjelo”, kazao je on.

Na početku mandata Zečević se suočio sa štrajkom upozorenja radnika Željezničkog prevoza. Ne spori da će radnici imati podršku Ministarstva ali poručuje da probleme moraju rješavati u okviru firme s Bordom direktora. Insistiraće kaže na kolektivnom ugovoru na nivou željeznice, kako bi se ujednačili koeficijenti za ista zanimanja u sva četiri željeznička preduzeća.