Medijski savjet za samoregulaciju najoštrije osuđuje emitovanje takozvanog dokumentarnog filma „Referendum – priča o izmišljenoj slobodi”, proizvod novosadskog Centra za društvenu stabilnost, koji je 20. i 21. maja u dva nastavka prikazan na crnogorskim televizijama s nacionalnom frekvencijom – TV Prva i TV Adria, saopšteno je iz tog savjeta.

Kako su naveli, sadržaj koji je emitovan predstavlja jedno od najgrubljih kršenja Kodeksa novinara i novinarki Crne Gore kojem smo svjedočili posljednjih godina. Kodeks, kao temeljni dokument profesionalne samoregulacije je u ovom slučaju odbačen u svojim osnovama, počev od prvog načela koje novinarku i novinara obavezuje da budu „u službi javnog interesa” i da se njihov kredibilitet zasniva na „profesionalnom poštenju, integritetu i znanju”.

“Ono što je gledaocima u Crnoj Gori i regionu prikazano pod žanrovskom etiketom „dokumentarca” nije dokument, nije novinarstvo i nije analiza. To je politički pamflet sa propagandnom funkcijom, čija retorika i ikonografija najdirektnije asociraju na fašističku propagandu vremena koja su davno za nama. Riječ je o sadržaju koji crnogorsku naciju proglašava izmišljenom, crnogorsku državu privremenom, a obnovu nezavisnosti – izdajom. U tom „dokumentarcu” najavljuje se „vraćanje po svoje” i zlokobno poručuje da je ’tek počelo’”, ocjenjuju iz Medijskog savjeta za samoregulaciju.

Ističu da, sadržaj o kojem govore predstavlja istovremen napad na više osnovnih načela Kodeksa.

“Načelo 1, koje obavezuje na poštovanje istine i istrajnu potragu za njom, te na pravičnost i humanost. Sadržaj filma, naprotiv, počiva na sistematskom plasiranju neistina i pseudoistoriografskih konstrukcija predstavljenih kao činjenice, što je u direktnoj suprotnosti i sa Smjernicom 1.1. koja zabranjuje objavljivanje informacija za koje se zna da su lažne ili zlonamjerne, kao i neosnovanih optužbi koje za cilj imaju ugrožavanje reputacije”, ističu u saopštenju.

Načelo 2, dodaju, prema kojem su činjenice neprikosnovene, a obaveza je novinara da ih stavlja u pravilan kontekst i onemogući njihovu zloupotrebu. Smjernica 2.1. izričito propisuje da „komentar ne smije da bude prezentovan tako da stvara utisak da se radi o utvrđenoj činjenici” – upravo se to sistematski radi u predmetnom „dokumentarcu”.

“Načelo 4, koje propisuje da se rasa, vjera i nacionalnost pominju samo kad je to neophodno za potpunu informaciju u interesu javnosti. Najopasnije i najnedvosmislenije kršenje odnosi se na Smjernicu 4.1. (Govor mržnje), koja izričito zabranjuje objavljivanje „materijala namijenjenog širenju neprijateljstva ili mržnje prema osobama zbog njihove rase, etničkog porijekla, nacionalnosti, vjeroispovijesti… kao i političke pripadnosti”, i propisuje da to važi i kada postoji „velika vjerovatnoća da bi objavljivanje nekog materijala izazvalo prethodno navedeno neprijateljstvo i mržnju”. Ista smjernica obavezuje novinara da „ničim ne doprinese širenju mržnje” i da poštuje druge države i nacije. U ovom slučaju, naprotiv, mržnja je središnja organizaciona tema sadržaja”, pojašnjavaju.

Takođe, ističu, sadržaj ujedno krši i Smjernicu 4.3., koja jasno povlači granicu između novinarske slobode i bezrazložnog ličnog ili kolektivnog napada – „uvredljivim govorom podrazumijeva se bezrazložan lični napad na osobu i on ne može biti zaštićen pravom na slobodu izražavanja”.

“Načelo 10, koje obavezuje na uredničku nezavisnost i zabranjuje da se medij koristi za interese „oglašivača ili drugih lica koja imaju poslovni, politički ili zastupnički interes” (Smjernica 10.2.). Ovaj sadržaj nije proizvod uredničkog rada televizija koje su ga emitovale, već je proizvod političkog centra moći druge države, pakovan u uređivački prostor crnogorskih nacionalnih frekvencija”, navode iz Medijskog savjeta za samoregulaciju.

Diskriminatorni govor i govor mržnje, pored Kodeksa, dodaju, izričito su zabranjeni i Krivičnim zakonikom Crne Gore, Zakonom o medijima, Zakonom o audiovizuelnim medijskim uslugama…

“Tvrdnja da je „najveća demografska eksplozija na Cetinju nakon Drugog svjetskog rata” rezultat činjenice da su „porodice Cetinjana, dok su oni ginuli na ratištima, čuvali italijanski okupatori”, uz naratorovu kvalifikaciju „ljepota poroka” predstavlja jedan od najvulgarnijih i najgnusnijih napada na dostojanstvo jedne zajednice u novijoj medijskoj istoriji regiona. Mediji koji su ovaj sadržaj prikazali pristali su da budu kanal za dehumanizaciju građana jedne države, upakovanu u žanr”, kazali su u saopštenju.

Takođe, ocjenjuju da tvrdnja, da je obnova crnogorske nezavisnosti „priča o izdaji”, da građani „više nisu željeli da budu ono što jesu”, da su Crnogorci „nova nacija stvorena jednom odlukom drugova” nije istoriografska teza, već propagandna formula čiji je cilj osporavanje legitimiteta države, ustavnog uređenja i nacionalnog identiteta jednog naroda.

“Najava da je „sazrelo vrijeme za novo preispitivanje volje građana, ili pak za institucionalno udruživanje teritorija”, praćena završnom porukom „Vraćamo se po naše! Nastaviće se, jer tek smo počeli!” – nije slobodno mišljenje. To je javna prijetnja teritorijalnom integritetu suverene države, izrečena s nacionalne frekvencije”, ističu u saopštenju.

Sadržaj je, podsjećaju, gledaocima ponuđen u formi dokumentarnog filma, sa naratorom, „svjedocima”, inscenacijama i podacima iz „istraživanja” same organizacije koja film potpisuje. Time se kod prosječnog gledaoca konstruiše iluzija novinarske obrade i činjeničnosti, a target je ionako krhka medijska pismenost, na koju se ovoga puta i računalo.

“Emiteri TV Prva i TV Adria, kao nosioci nacionalnih dozvola, ne mogu se braniti tvrdnjom da su samo „prenijeli” tuđi sadržaj. Odgovornost za ono što se emituje na frekvencijama koje su javno dobro je njihova – i pred zakonom, i pred Kodeksom novinara i novinarki Crne Gore, koji uredničku odgovornost ne dijeli na proizvedeni i preuzeti sadržaj”, navode.

Iz Medijskog savjeta za samoregulaciju poručuju da, mediji koji žele da budu dio evropskog medijskog prostora moraju jasno odbiti ulogu kanala za normalizaciju laži i nasilja.

Agencija za spreječavanje korupcije (ASK) pokrenuće kontrolu postupanja vršioca dužnosti direktora Instituta za javno zdravlje Crne Gore (IJZCG) dr Ivana Samardžića kako bi utvrdila da li je svojim djelovanjem ugrozio javni interes, nakon što im je Inspekcija rada proslijedila inicijativu u kojoj se taj rukovodilac optužuje za zloupotrebu položaja, kršenje propisa.

Istovremeno, rad IJZ-a biće predmet kontrole budžetske inspekcije Ministarstva finansija, kojoj je takođe dostavljena inicijativa zajedno sa dijelom revizorskog izvještaja.

U fokusu prijave nalaze se višemjesečne isplate prekovremenih sati direktoru IJZ-a, koje prema dokumentaciji dostižu iznose i obim rada koji, kako se navodi u prijavi, “objektivno nije moguće ostvariti fizičkim prisustvom na radu”.

Gotovo 3.000 eura za dva mjeseca

Dokumentacija pokazuje da su tokom januara i februara 2026. godine donijete posebne odluke o isplati naknada za prekovremeni rad dr Ivanu Samardžiću.

Prema odluci broj 012-1068 od 6. februara 2026. godine, Samardžiću je odobrena isplata za čak 115 sati prekovremenog rada tokom januara, u bruto iznosu od 1.810,18 eura.

Samo mjesec kasnije, odlukom broj 012-2234 od 5. marta 2026. godine, istom funkcioneru odobrena je još jedna isplata za 67 prekovremenih sati tokom februara, u bruto iznosu od 1.136,69 eura.

Dokumentacija korišćena u ovom tekstu pribavljena je putem zahtjeva za slobodan pristup informacijama.

Ukupno, za samo dva mjeseca, v.d. direktor IJZ-a ostvario je najmanje 182 prekovremena sata i po tom osnovu primio skoro 3.000 eura bruto naknade.

Ministarstvo finansija vraćalo obračune

Navodi iz inicijative dostavljene inspekcijama dodatno problematizuju zakonitost ovih isplata.

U prijavi se vršilac dužnosti direktora optužuje za evidentirani visoki broj prekovremenih sati, u obimu koji je objektivno nemoguć za ostvarenje fizičkim prisustvom na radu, što je u jednom obračunskom periodu dovelo do toga da Ministarstvo finansija vrati dostavljene obračunske liste upravo zbog neutemeljenog i prekomjernog upisivanja.

U prijavi se dalje tvrdi da je sistem obračuna bio organizovan tako da se zakonski limit od 32 sata prekovremenog rada isplaćuje kroz redovne platne liste, dok su dodatni sati naplaćivani kroz posebne odluke koje je donosilo rukovodstvo ustanove.

Prekoračen zakonski maksimum

Granski kolektivni ugovor za zdravstvenu djelatnost predviđa da prekovremeni rad zaposlenog ne može trajati duže od 32 sata mjesečno, osim u izuzetnim situacijama propisanim zakonom.

Zato posebno upada u oči činjenica da je Samardžiću za januar priznato čak 115 prekovremenih sati — više od tri puta iznad limita predviđenog kolektivnim ugovorom.

Ni februarskih 67 sati nije u skladu sa propisanim maksimumom.

Dokumentacija pokazuje i da su v.d direktoru IJZ-a dodatni sati odobravani kontinuirano mjesecima unazad — tokom oktobra, novembra i decembra 2025. godine, uz više posebnih odluka za dodatne sate rada.

Evidencije otvaraju nova pitanja

Uvid u elektronsku evidenciju prisustva pokazuje određena neslaganja između registrovanog boravka na poslu i ukupnog broja sati koji su kasnije finansijski obračunati.

Za januar je evidentirano “prisustvo van redovnog radnog vremena” od 69 sati, dok je za februar navedeno 71 sat i 33 minuta, što se ne poklapa sa ukupno priznatih 115, odnosno 67 sati prekovremenog rada.

Dodatnu sumnju izazivaju navodi iz prijave da su pojedini sati evidentirani i u periodima kada je direktor bio na službenim putovanjima.

Za istim stolom u Delegaciji našli su se premijer Milojko Spajić, predsjednik Skupštine Andrija Mandić i predstavnici opozicije, a tema sastanka bile su, kako saznajemo, ustavne promjene i eventualni povratak najjače opozicione stranke, Demokratske partije socijalista, u parlamentarne procese, potvrđeno je RTCG.

Mandić je direktno iz Banjaluke avionom stigao u Podgorica kako bi prisustvovao sastanku koji je počeo u nedjelju u 19 časova.

U sjedištu Evropske unije u Podgorici, iza zatvorenih vrata, održan je sastanak uz posredovanje šefa Delegacije EU, Johana Satlera, kazano nam je od pojedinih učesnika.

Pored Spajića i Mandića, sastanku su prisustvovali i Adrijan Vuksanović (HGI), Danilo Šaranović i Boris Bogdanović (Demokratska Crna Gora), Nik Đeljošaj, Boris Pejović i Vasilije Čarapić (PES), Damir Šehović (SD), Danijel Živković (DPS), Miloš Konatar (URA), kao i Jasmin Ćorović iz Bošnjačke stranke.

Kako nam je rečeno, DPS bi mogao da se vrati u skupštinske odbore i ponovo dobije mjesto potpredsjednika Skupštine. Međutim, povratak DPS-a nije samo pitanje političkih funkcija — iz Brisela jasno poručuju da bez opozicije nema ni ustavnih promjena.

Reforma pravosuđa, izmjene zakona o bezbjednosnim službama i šire institucionalno usklađivanje sa standardima Evropske unije zahtijevaju dvotrećinsku većinu u parlamentu, a bez DPS-a takvu većinu trenutno nije moguće obezbijediti, kaže sagovornik našeg Portala.

Prema našim nezvaničnim informacijama, zakoni o ANB i unutrašnjim poslovima, koje je problematizovala opozicija, ostaju na snazi.

Usvajanje izmjena zakona o policiji i ANB-u početkom marta je izazvalo višesatnu burnu raspravu u parlamentu. Dok je opozicija upozoravala na mogućnost zloupotreba i špijuniranja građana, predstavnici Vlade i vladajuće većine isticali su da su reforme neophodne za modernizaciju sistema i napredak u pregovorima s EU.

Kritičari Zakona o ANB tvrde da ovaj zakon daje mogućnost za zloupotrebu ličnih podataka i da nije usklađen sa Opštom uredbom o zaštiti ličnih podataka Evropske unije (GDPR).

Kada je riječ o izmenama Zakona o unutrašnjim poslovima, stručnjaci i opozicija tvrde da se njime kriše ustavne odredbe u dijelu prava na odbranu i pretpostavku nevinosti.

Iz Vlade Crne Gore, koja je predlagač ovih zakona, zakone brane riječima da su oni neophodni za zatvaranje poglavlja 24 u pristupnim pregovorima sa Evropskom unijom, te da stav Evropske komisije ostavlja prostor da se neke odredbe naknadno usaglase sa standardima Unije.

Crna Gora smatra se liderom u pristupnim pregovorima sa EU, a vlada najavljuje zatvaranje svih pregovaračkih poglavlja do kraja godine.