Medijski savjet za samoregulaciju najoštrije osuđuje emitovanje takozvanog dokumentarnog filma „Referendum – priča o izmišljenoj slobodi”, proizvod novosadskog Centra za društvenu stabilnost, koji je 20. i 21. maja u dva nastavka prikazan na crnogorskim televizijama s nacionalnom frekvencijom – TV Prva i TV Adria, saopšteno je iz tog savjeta.

Kako su naveli, sadržaj koji je emitovan predstavlja jedno od najgrubljih kršenja Kodeksa novinara i novinarki Crne Gore kojem smo svjedočili posljednjih godina. Kodeks, kao temeljni dokument profesionalne samoregulacije je u ovom slučaju odbačen u svojim osnovama, počev od prvog načela koje novinarku i novinara obavezuje da budu „u službi javnog interesa” i da se njihov kredibilitet zasniva na „profesionalnom poštenju, integritetu i znanju”.

“Ono što je gledaocima u Crnoj Gori i regionu prikazano pod žanrovskom etiketom „dokumentarca” nije dokument, nije novinarstvo i nije analiza. To je politički pamflet sa propagandnom funkcijom, čija retorika i ikonografija najdirektnije asociraju na fašističku propagandu vremena koja su davno za nama. Riječ je o sadržaju koji crnogorsku naciju proglašava izmišljenom, crnogorsku državu privremenom, a obnovu nezavisnosti – izdajom. U tom „dokumentarcu” najavljuje se „vraćanje po svoje” i zlokobno poručuje da je ’tek počelo’”, ocjenjuju iz Medijskog savjeta za samoregulaciju.

Ističu da, sadržaj o kojem govore predstavlja istovremen napad na više osnovnih načela Kodeksa.

“Načelo 1, koje obavezuje na poštovanje istine i istrajnu potragu za njom, te na pravičnost i humanost. Sadržaj filma, naprotiv, počiva na sistematskom plasiranju neistina i pseudoistoriografskih konstrukcija predstavljenih kao činjenice, što je u direktnoj suprotnosti i sa Smjernicom 1.1. koja zabranjuje objavljivanje informacija za koje se zna da su lažne ili zlonamjerne, kao i neosnovanih optužbi koje za cilj imaju ugrožavanje reputacije”, ističu u saopštenju.

Načelo 2, dodaju, prema kojem su činjenice neprikosnovene, a obaveza je novinara da ih stavlja u pravilan kontekst i onemogući njihovu zloupotrebu. Smjernica 2.1. izričito propisuje da „komentar ne smije da bude prezentovan tako da stvara utisak da se radi o utvrđenoj činjenici” – upravo se to sistematski radi u predmetnom „dokumentarcu”.

“Načelo 4, koje propisuje da se rasa, vjera i nacionalnost pominju samo kad je to neophodno za potpunu informaciju u interesu javnosti. Najopasnije i najnedvosmislenije kršenje odnosi se na Smjernicu 4.1. (Govor mržnje), koja izričito zabranjuje objavljivanje „materijala namijenjenog širenju neprijateljstva ili mržnje prema osobama zbog njihove rase, etničkog porijekla, nacionalnosti, vjeroispovijesti… kao i političke pripadnosti”, i propisuje da to važi i kada postoji „velika vjerovatnoća da bi objavljivanje nekog materijala izazvalo prethodno navedeno neprijateljstvo i mržnju”. Ista smjernica obavezuje novinara da „ničim ne doprinese širenju mržnje” i da poštuje druge države i nacije. U ovom slučaju, naprotiv, mržnja je središnja organizaciona tema sadržaja”, pojašnjavaju.

Takođe, ističu, sadržaj ujedno krši i Smjernicu 4.3., koja jasno povlači granicu između novinarske slobode i bezrazložnog ličnog ili kolektivnog napada – „uvredljivim govorom podrazumijeva se bezrazložan lični napad na osobu i on ne može biti zaštićen pravom na slobodu izražavanja”.

“Načelo 10, koje obavezuje na uredničku nezavisnost i zabranjuje da se medij koristi za interese „oglašivača ili drugih lica koja imaju poslovni, politički ili zastupnički interes” (Smjernica 10.2.). Ovaj sadržaj nije proizvod uredničkog rada televizija koje su ga emitovale, već je proizvod političkog centra moći druge države, pakovan u uređivački prostor crnogorskih nacionalnih frekvencija”, navode iz Medijskog savjeta za samoregulaciju.

Diskriminatorni govor i govor mržnje, pored Kodeksa, dodaju, izričito su zabranjeni i Krivičnim zakonikom Crne Gore, Zakonom o medijima, Zakonom o audiovizuelnim medijskim uslugama…

“Tvrdnja da je „najveća demografska eksplozija na Cetinju nakon Drugog svjetskog rata” rezultat činjenice da su „porodice Cetinjana, dok su oni ginuli na ratištima, čuvali italijanski okupatori”, uz naratorovu kvalifikaciju „ljepota poroka” predstavlja jedan od najvulgarnijih i najgnusnijih napada na dostojanstvo jedne zajednice u novijoj medijskoj istoriji regiona. Mediji koji su ovaj sadržaj prikazali pristali su da budu kanal za dehumanizaciju građana jedne države, upakovanu u žanr”, kazali su u saopštenju.

Takođe, ocjenjuju da tvrdnja, da je obnova crnogorske nezavisnosti „priča o izdaji”, da građani „više nisu željeli da budu ono što jesu”, da su Crnogorci „nova nacija stvorena jednom odlukom drugova” nije istoriografska teza, već propagandna formula čiji je cilj osporavanje legitimiteta države, ustavnog uređenja i nacionalnog identiteta jednog naroda.

“Najava da je „sazrelo vrijeme za novo preispitivanje volje građana, ili pak za institucionalno udruživanje teritorija”, praćena završnom porukom „Vraćamo se po naše! Nastaviće se, jer tek smo počeli!” – nije slobodno mišljenje. To je javna prijetnja teritorijalnom integritetu suverene države, izrečena s nacionalne frekvencije”, ističu u saopštenju.

Sadržaj je, podsjećaju, gledaocima ponuđen u formi dokumentarnog filma, sa naratorom, „svjedocima”, inscenacijama i podacima iz „istraživanja” same organizacije koja film potpisuje. Time se kod prosječnog gledaoca konstruiše iluzija novinarske obrade i činjeničnosti, a target je ionako krhka medijska pismenost, na koju se ovoga puta i računalo.

“Emiteri TV Prva i TV Adria, kao nosioci nacionalnih dozvola, ne mogu se braniti tvrdnjom da su samo „prenijeli” tuđi sadržaj. Odgovornost za ono što se emituje na frekvencijama koje su javno dobro je njihova – i pred zakonom, i pred Kodeksom novinara i novinarki Crne Gore, koji uredničku odgovornost ne dijeli na proizvedeni i preuzeti sadržaj”, navode.

Iz Medijskog savjeta za samoregulaciju poručuju da, mediji koji žele da budu dio evropskog medijskog prostora moraju jasno odbiti ulogu kanala za normalizaciju laži i nasilja.