Ekonomija

U crvenom mulju “skrivene” milijarde eura

Država mora znati šta ima u bazenu crvenog mulja koji je u ovom trenutku i resurs i ekološki problem, poručio je u razgovoru za “Dan” Mileta Marko Ivanović, redovni profesor u penziji za oblast Fizička hemija na Metalurško-tehnološkom fakultetu u Podgorici.

On naglašava da je neophodno uraditi kvalitetnu, sveobuhvatnu analizu sadržaja bazena crvenog mulja Kombinata aluminijuma Podgorica (KAP), iz kojeg se, kako cijeni, mogu izdvojiti aluminijum, željezo, galijum, titan i drugi elementi, a čija vrijednost bi se mogla mjeriti i sa nekoliko milijardi eura.

Dugogodišnji profesor Metalurško-tehnološkog fakulteta, koji je deceniju radnog vijeka proveo i u KAP-u, objašnjava da rješavanje problema crvenog mulja mora obuhvatiti četiri koraka – preduzimanje pravnih radnji, izradu sveobuhvatne analize sadržaja bazena, neutralizaciju natrijum-hidroksida (žive sode) i, na kraju, sanaciju bazena.

“Dostupni podaci pokazuju da je u bazenu deponovano između 7,5 i 8,5 miliona tona otpadnog materijala koji se zove crveni mulj. Od 600 tona boksita dobija se 300 tona glinice, a od 300 tona glinice dobija se 150 tona aluminijuma. Ta razlika između 150 i 600 tona odlaže se na odlagalište, odnosno u bazen crvenog mulja. Najveći problem što se tiče ekologije jeste natrijum-hidroksid, ili živa soda. Socijalistička vlast, a ni ova prethodna, nije vodila mnogo računa o ekološkom aspektu, pa je veoma teško ovo pitanje riješiti u nekom kratkom vremenskom periodu”, ocijenio je Ivanović.

On smatra da se prvo moraju riješiti pravna pitanja, odnosno da država preuzme bazen crvenog mulja u svoje vlasništvo. Drugi korak, kako objašnjava, podrazumijeva analizu, kako površine, tako i svih ostalih dijelova sadržaja bazena, kako bi se utvrdilo šta u njemu ima, te da se odredi tačna količina natrijum-hidroksida. On pojašnjava da se natrijum-hidroksid nalazi u cijeloj zapremini bazena, a da je većina u tečnoj fazi.

“Podaci govore da u dva bazena ima negdje oko 42 do 45 hektara površine. Ne zna se tačna količina natrijum-hidroksida, zbog čega mora da se uradi analiza kako bi se ispitalo koliko ga ima. On je izuzetno agresivna supstanca. Prvi korak u sanaciji bazena mora biti eliminacija natrijum-hidroksida”, naglašava Ivanović.

Iz tog materijala, kako dodaje, izvučen je samo jedan korisni elemenat – alunimijum, a ni on u cjelosti.

“Analize iz radova koje sam čitao govore da aluminijum-oksida ima između 15 i 25 odsto. To je negdje 10 odsto alunimijuma. Ako ima 10 odsto aluminijuma u osam miliona tona crvenog mulja, to znači da aluminijuma ima 800.000 tona. Kada se ta količina pomnoži sa 2,5 eura, koliko košta kilogram aluminijuma na tržištu, vi imate resurs u aluminijumu od oko dvije milijarde. Imate i željeznih oksida, i tu variraju analize, jer nije urađena kvalitetna analiza. Taj sastav željeznih oksida kreće se oko 40–45 odsto. Kad izvučete željezo, i tu dobijate milijardu. S druge strane, imate galijum, koji je izuzetno skup materijal, koji se koristi za poluprovodnike. Titan-dioksid je prisutan negdje između četiri i pet odsto, a on se koristi za materijale za fasade, kao bjelilo. Ko zna šta sve tamo ima”, ističe Ivanović.

On ukazuje da u crvenom mulju potencijalno može biti i rijetkih elemenata, zbog kojih se sada u svijetu vode ratovi, apostrofirajući situaciju u vezi sa Grenlandom, Ukrajinom i na Bliskom istoku. Po njegovim riječima, do sada je rađena samo analiza s vrha, gdje je nađen natrijum-hidroksid.

“Ali nije isti sastav na vrhu, tečnoj fazi, u čvrstoj fazi i na dnu bazena. KAP je nekad, godinu-dvije, koristio i gvinejski boksit. Treba da se uradi dobra, kvalitetna analiza, ne samo sa površine, nego i sredine, dubine – to je cijela nauka. Procenat natrijum-hidroksida u drugim bazenima kreće se između jedan i 10 odsto. Neka ga ima tri odsto u bazenu crvenog mulja – to je 240.000 tona natrijum-hidroksida. Država treba da zna šta ima unutra”, naglašava Ivanović.

On smatra da je najbezbolnije rješenje da se natrijum-hidroksid neutrališe ugljen-dioksidom, pri čemu se u prvom koraku dobija soda-bikarbona, a u konačnom natrijum-karbonat. Napominje da taj proces nije previše isplativ jer je ugljen-dioksid skup, ali ta tehnologija ne utiče na životnu sredinu, već je opravlja.

“Kada se izvrši neutralizacija natrijum-hidroksida, tečnost, odnosno rastvor u kojem je bio natrijum-hidroksid, ta voda koja nastaje kao proizvod reakcije ili ona koja je već u sistemu propušta se kroz filtere, a danas imamo moćne filtere koji propuštaju samo molekule vode. Ta i takva voda može da ide u Moraču”, objašnjava Ivanović.

Nakon neutralizacije žive sode slijedi sanacija bazena.

“Postoje procedure za sanaciju. Mislim da se stavlja nepropusni sloj nekih polimernih jedinjena ili guma, preko toga ide glina, zemlja i onda se na površinu mogu postaviti solarni paneli, a na hektar solarnih panela može se dobiti oko pola megavata struje”, ističe profesor.

Prilikom izrade analize sadržaja sastava bazena, kako naglašava profesor Ivanović, neophodno je da se uradi i analiza radioaktivnosti.

Izvor: Dan

Sledeće

Građani Srbije i Albanije zbog poskupljenja dizel sipaju u Crnoj Gori

Ne propustite

Dizel raste za 16 centi zbog krize na Bliskom istoku

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

Ekonomija

Rekordni depoziti u bankama: Građani i firme u Crnoj Gori na računima čuvaju 6,08 milijardi eura

Na kraju 2025. godine ukupni depoziti kreditnih institucija iznosili su 6,083 milijardi eura, što predstavlja povećanje od 235,9 miliona eura ili 4,03 odsto na godišnjem nivou, ističe se u Izvještaju o radu Fonda za zaštitu depozita za 2025. godinu.

„Ukupni depoziti su tokom 2025. godine prosječno mjesečno rasli po stopi od 0,34 odsto, dok su tokom 2024. godine rasli po stopi od 0,55 odsto. Dominantno učešće u ukupnim depozitima na kraju 2025. godine, sa aspekta zaštite depozita, imali su zaštićeni depoziti fizičkih i pravnih lica koji su iznosili 5.372 milijarde eura ili 88,3 odsto ukupnih depozita. Dakle, u strukturi ukupnih depozita 11,7 odsto su depoziti koji nijesu pokriveni sistemom zaštite depozita“, naglašava se u izvještaju.

U izvještaju je precizirano da su zaštićeni depoziti fizičkih lica iznosili 52,31 odsto, a zaštićeni depoziti pravnih lica 35,99 odsto ukupnih depozita, na kraju izvještajnog perioda.

„Na godišnjem nivou, depoziti fizičkih lica ostvarili su rast od 8,08 odsto, dok su depoziti pravnih lica ostvarili rast od 1,71 odsto. U strukturi zaštićenih depozita, 80,15 odsto zaštićenih depozita odnosilo se na rezidente i 19,85 odsto na nerezidente na kraju izvještajnog perioda“, navodi se u izvještaju.

Konstatuje se da su pozitivna kretanja zabilježena u svim kategorijama depozita, pri čemu je kod depozita sa pravom na isplatu ostvaren rast od 3,88 odsto, dok su garantovani depoziti zabilježili dinamičniji rast od 9,24 odsto.

U sistemu je tokom 2025. poslovalo jedanaest kreditnih institucija, od čega osam u većinskom stranom vlasništvu.

Osnovna djelatnost Fonda je da ostvaruje zaštitu depozita u kreditnim institucijama i obavezan je da pri nastanku zaštićenog slučaja vrši isplatu garantovanih depozita, kako je propisano zakonom.

„Zaštićeni slučaj nastaje danom donošenja rješenja o otvaranju stečajnog postupka nad kreditnom institucijom ili donošenja rješenja o nedostupnosti depozita. Kreditne institucije koje imaju dozvolu za rad Centralne banke Crne Gore dužne su da na ime zaštite depozita plaćaju Fondu premije, pod uslovima i na način utvrđen zakonom. Zaštita depozita obuhvata depozite položene kod kreditne institucije prije ili na dan nastanka zaštićenog slučaja“, ističe se u izvještaju.

Počev od 1. januara 2013. godine, Fond vrši isplatu garantovanih depozita do iznosa od 50.000 eura po deponentu, bez obzira na broj i visinu iznosa koje taj deponent posjeduje kod kreditne institucije.

„Zakonom o zaštiti depozita nivo zaštite podignut je do iznosa od 100.000 eura, s tim što će do pristupanja Crne Gore EU, Fond vršiti isplatu garantovanih depozita do iznosa od 50.000 eura po deponentu, bez obzira na broj i visinu iznosa koje taj deponent posjeduje kod kreditne institucije“, pojašnjeno je u izvještaju.

Deponenti Atlas banke i dalje podižu novac

Sedam godina nakon što je Centralna banka Crne Gore oduzela dozvole za rad Atlas banci i Invest banci Montenegro, isplata garantovanih depozita još nije završena. Iako je Fond za zaštitu depozita do kraja 2025. godine isplatio oko 105,9 miliona eura, dio deponenata i dalje nije preuzeo novac koji im pripada.

Prema izvještaju o radu Fonda za zaštitu depozita za 2025. godinu, od pokretanja stečajnih postupaka 2019. godine do kraja prošle godine isplaćeno je 93,97 odsto ukupnih garantovanih depozita za Invest banku Montenegro i Atlas banku. U završnoj fazi procesa, kako se navodi, došlo je do očekivanog usporavanja dinamike isplata, piše bankar.me.

Tokom 2025. godine realizovane su isplate u iznosu od 132.688 eura, dok je na kraju godine ostalo neisplaćeno ukupno 6,79 miliona eura, odnosno 6,03 odsto ukupnog iznosa obaveza.

Ukupni depoziti Invest banke Montenegro u stečaju iznosili su 39,87 miliona eura za 2.981 deponenta, dok su obračunati garantovani depoziti iznosili 22,38 miliona eura za 2.732 deponenta.

Zaključno sa 31. decembrom 2025. godine, deponentima Invest banke Montenegro isplaćeno je 21,93 miliona eura, odnosno 97,97 odsto ukupno obračunatih garantovanih depozita. U 2025. godini nije bilo novih isplata garantovanih depozita za deponente ove banke, što znači da prošle godine nijedan deponent Invest banke nije podigao novac po tom osnovu.

Kod Atlas banke u stečaju, ukupni depoziti iznosili su 186,4 miliona eura za 93.729 deponenata, dok su obračunati garantovani depoziti iznosili 90,32 miliona eura za 90.095 deponenata.

Do kraja 2025. godine deponentima Atlas banke isplaćeno je 83,98 miliona eura, odnosno 92,98 odsto ukupno obračunatih garantovanih depozita. Tokom 2025. godine isplata je nastavljena samo kod Atlas banke u stečaju – novac je preuzelo 16 deponenata, kojima je ukupno isplaćeno 132.688 eura.

Izvor: gradski.me

Ekonomija

Vlada ponovo zakinula građane za jeftinije gorivo

Vlada Crne Gore je ponovo, na telefonskoj sjednici, podigla akcize na benzin i na eurodizel.

Tačnije, akcize na dizel više nijesu nimalo umanjene, dok su akcize na benzin umanjene samo pet odsto. Prije ovog obračuna, akcize na dizel su bile umanjene 15 odsto, a akcize na benzin 25 odsto. Da Vlada nije podigla akcize u ponedjeljak, cijena benzina bila bi niža za 12 centi od trenutne, a eurodizela 10 centi.

Trenutno je cijena eurosupera 95 1,65 eura po litru, a eurosupera 98 je 1,69 eura, dok je dizel 1,66 eura po litru. Da nisu mijenjane akcize iza zatvorenih vrata, benzini bi koštali 1,53 i 1,57 eura, a dizel 1,56 eura po litru. Prije izbijanja sukoba između SAD i Irana cijene benzina su bile 1,40 i 1,43 eura, dok je dizel koštao 1,34 eura po litru. Te cijene su bile na snazi do 9. marta, kada se desio prvi skok cijena izazvan poremećajima na globalnim tržištima, kao posljedica sukoba na Bliskom istoku.

Vlada, koju vodi Milojko Spajić, 23. marta je reagovala sa smanjenjem akciza od 50 odsto na dizel i sa 25 odsto na benzine, što je smanjilo cijene naftnih derivata za oko 26 i 15 centi po litru. Međutim, od druge polovine aprila pa do sada, kad god je cijena naftnih derivata, posebno dizela, trebalo da osjetno pojeftini, Vlada je na predlog Ministarstva finansija (MF) reagovala sa podizanjem akciza na dizel. Akcize na benzine nijesu dirali do ovog ponedjeljka. Gotovo svaki put su akcize podizane, bez ikakve najave i uvijek je javnost o tome obavještavana sat prije stupanja na snagu novih cijena, odnosno u ponedjeljak oko 23 sata.

Ekonomija

Danas protest USSCG

Unija slobodnih sindikata (USSCG) organizovaće danas protest ispred zgrade Vlade, zbog nezadovoljavaljućeg odnosa prema socijalnom dijalogu i zahtjevima sindikata za povećanjem zarada.

Protest pod nazivom Zajedno za 100, počeće u 15 sati i 30 minuta.

„Pozivamo vas da se pridružite borbi za ispunjenje zajedničkog cilja – povećanje zarada i potpisvanje novog Opšteg kolektivnog ugovora (OKU), zaštite ekonomsko-socijanog položaja, očuvanje uloge i značaja socijalnog dijaloga i socijalnih partnera“, poručili su ranije iz USSCG.

Iz USSCG su dodali da je Izvršni odbor početkom sedmice donio odluku o organizovanju protesta, kako bi se iskazalo nezadovoljstvo odnosom prema socijalnom dijalogu i zahtjevima sindikata za povećanjem zarada i potpisivanja novog OKU-a.