Priroda i društvo

Porast koncentracija PM10 čestica u Pljevljima, Nikšiću, Podgorici i B. Polju

Ističu da je važećom Uredbom o utvrđivanju vrsta zagađujućih materija, graničnih vrijednosti i drugih standarda kvaliteta vazduha normirano da srednja dnevna koncentracija PM10 čestica od 50 μg/m3, ne smije biti prekoračena preko 35 puta godišnje.

Porast koncentracija respirabilnih PM10 čestica primijećen je u Pljevljima, Nikšiću, Podgorici i Bijelom Polju, saopšteno je iz Instituta za javno zdravlje (IJZ).

Iz Instituta za javno zdravlje saopštili su da je to utvrđeno praćenjem trenda zagađenja vazduha na osnovu podataka sa automatskih stanica za mjerenje kvaliteta vazduha u toku decembra mjeseca, a naročito u poslednjih nedjelju dana.

“Analizom mjesečnih izvještaja o kvalitetu vazduha Agencije za zaštitu životne sredine, evidentno je da je od januara do kraja novembra ove godine u sve četiri navedene opštine došlo do prekoračenja normiranih vrijednosti, te su srednje dnevne koncentracije PM10 čestica bile veće od 50 μg/m3 u Pljevljima 102 dana, Bijelom Polju 64, Podgorici 43 i Nikšiću 41 dana. Obzirom da su navedene četiri opštine predstavnici sjeverne i centralne zone kvaliteta vazduha, smatramo da je i u drugim opštinama koje pripadaju centralnoj i sjevernoj regiji, a u kojima nijesu instalirane mjerne stanice za praćenje kvaliteta vazduha, slično stanje”, navodi se u saopštenju IJZ-a.

Iz IJZ su istakli da su nastupajući praznici vrijeme kada se očekuje povećani promet i potrošnja pirotehničkih sredstava.

“Respirabilne PM10 i PM2,5 čestice koje nastaju nakon upotrebe pirotehničkih sredstava će značajno povećati već postojeće visoke srednje dnevne koncentracije zagađenja PM česticama. Pored toga, ove čestice nose u svom sastavu čitav spektar hemijskih supstanci koje samostalno ili u jedinjenjima mogu štetno uticati na zdravlje (kalijum, sumpor, bakar, olovo, stroncijum, vanadijum, titanijum, barijum, mangan, aluminijum, čađ…). Ove čestice koje nastaju upotrebom pirotehničkih sredstava mogu se zadržati u vazduhu u trajanju duže od jedne nedjelje, te molimo građane, prvenstveno roditelje da ne nabavljaju i omogućavaju djeci korišćenje pirotehničkih sredstava, kako bi izbjegli višestruke neželjene posljedice koje mogu nastati upotrebom petardi i drugih pirotehničkih sredstava”, istakli su iz IJZ.

Iz IJZ su naveli preporuke za postupanje tokom trajanja povišenog zagađenja vazduha:

Smanjite i održavajte fizičku aktivnost na niskom nivou.
Izbjegavajte aktivnosti na otvorenom pri kojima dišete brže ili dublje. Preferirajte šetnju umjesto trčanja ili aktivnosti u unutrašenjem prostoru.
Izbjegavajte prometne ulice i saobraćajnice gdje je koncentracija respirabilnih čestica veća usled zagađenja koja potiču od prevoznih sredstava (automobila, kamiona i sl.).
Boravite u zatvorenom prostoru u području sa što je moguće čistijim vazduhom. Naročito je bitno obezbijediti da je prostorija za spavanje najmanje ugrožena spoljašnjim i unutrašnjim zagađenjem. Dobar izbor je da prostorija obavezno bude bez uređaja za grijanje prostora fosilnim gorivima. Ako soba ima prozore koji su okrenuti ka saobraćajnici ili treba ih držati zatvorene.
Koristite klima uređaje ili sisteme grijanja koji imaju odgovarajuće filtere ili su dizajnirani tako da ne uvlače spoljašnji vazduh u prostorije za boravak. Ako grejno tijelo pruža mogućnost korišćenja svježeg spoljašnjeg vazduha, treba onemogućiti unos svježeg vazduha spolja.
Redovno održavajte i čistite filtere vazduha, kako bi se omogućio dobar protok vazduha u zatvorenom prostoru. Uređaji za prečišćavanje vazduha mogu pomoći u popravljanju kvaliteta vaduha u zatvorenom prostoru, ali treba voditi računa da se ne koriste uređaji koji proizvode ozon, jer će se u tom slučaju povećati zagađenje u stambenom prostoru.
Smanjite zagađenje vazduha u vašem domu tako što ćete zabraniti pušenje u prostorijama u kojima boravite, sisteme grijanja prilagoditi i primjenjivati one koji ne stvaraju unutrašnje zagađenje i PM čestice, izbjegavati korišćenje svega što sagorijeva kao što je drvo u kaminima, otvorenim ložištima, uređaje za grijanje prostorija fosilnim gorivima, plinske šporete i šporete/peći na čvrsta goriva.
Vodite računa pri održavanju čistoće u zatvorenim prostorijama. Čišćenje pokreće čestice koje se već nalaze unutar vaših prostorija, stoga treba po mogućnosti koristiti usisivače koji imaju filtere koji zadržavaju čestice u visokom procentu (npr. HEPA filter). Pri čišćenju treba dati prednost vlažnom čišćenju koje može pomoći u smanjenju količine prašine.
Kada se kvalitet ambijentalnog vazduha poboljša, treba otvoriti prozore i provjetriti prostorije.
Pratite preporuke od strane Agencije za zaštitu prirode i životne sredine kao i vremensku prognozu kako bi što bolje planirali aktivnosti za vrijeme kada se poboljša kvalitet vazduha, kao što je na primjer pojava vjetrova ili kiša koji doprinose čišćenju vazduha.
Kada se kvalitet ambijentalnog vazduha poboljša iskoristite ovo vrijeme da boravite na otvorenom.
Pratite uputstva Agencije za zaštitu prirode i životne sredine, lokalne higijensko-epidemiološke službe i Instituta za javno zdravlje Crne Gore u cilju prevencije i zaštite zdravlja u slučajevima povećanog zagađenja vazduha.

Iz Instituta za javno zdravlje navode da više informacija o uticaju zagađenog vazduha na zdravlje možete naći na zvaničnoj internet stranici Instituta za javno zdravlje Crne Gore.

Slične teme:Crna gora institut za javno zdravlje podgorica portal zeta ZAGAĐEN VAZDUH zeta

Sledeće

Dodijeljene nagrade najboljim seoskim domaćinstvima

Ne propustite

Danas počinje zima

Portal Zeta

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

You must be logged in to post a comment Login

Priroda i društvo

Prof. dr Irena Orović izabrana za rektorku Univerziteta Crne Gore

Redovna profesorica Elektrotehničkog fakulteta Univerziteta Crne Gore i aktuelna prorektorka prof. dr Irena Orović izabrana je za rektorku Univerziteta Crne Gore za mandatni period 2027–2030. godine.

Odluku o izboru donio je Upravni odbor Univerziteta Crne Gore na sjednici kojom je predsjedavao prof. dr Milivoje Radović.

Odluka je donijeta tajnim glasanjem, većinom glasova od ukupnog broja članova Upravnog odbora, u skladu sa procedurom utvrđenom Statutom Univerziteta Crne Gore.

Podsjećamo, Senat Univerziteta Crne Gore je prethodno većinom glasova utvrdio predlog za izbor prof. dr Irene Orović za rektorku Univerziteta Crne Gore. Na istoj sjednici Orović je predstavila svoj program razvoja Univerziteta, s fokusom na dalje napređenje kvaliteta obrazovanja i naučnoistraživačkog rada, snažniju podršku studentima i akademskoj izvrsnosti, izgradnju inkluzivne i društveno odgovorne akademske zajednice, kao i snažnije povezivanje Univerziteta sa zajednicom i privredom.

Prof. dr Irena Orović završila je studije na Elektrotehničkom fakultetu Univerziteta Crne Gore 2005. godine, gdje je nastavila akademsku i naučnoistraživačku karijeru, a 2020. godine izabrana u zvanje redovne profesorice. Magistarske studije završila je 2006. godine, a doktorsku disertaciju iz oblasti vremensko-frekvencijske analize i obrade signala odbranila 2010. godine.

U dosadašnjem naučnoistraživačkom radu objavila je oko 150 naučnih radova, od kojih je blizu 80 u vodećim međunarodnim časopisima sa SCI/SCIE liste. Koautorka je pet udžbenika, kao i knjiga i poglavlja u monografijama i enciklopediji međunarodnih izdavača, među kojima su Springer, CRC Press i Wiley. Usavršavala se na više međunarodnih naučnih institucija u Francuskoj, Njemačkoj i Sjedinjenim Američkim Državama.

Dobitnica je brojnih domaćih i međunarodnih priznanja, među kojima se izdvajaju nagrada Crnogorske akademije nauka i umjetnosti, Plaketa Univerziteta Crne Gore za najboljeg diplomiranog studenta iz oblasti tehničkih, prirodno-matematičkih i medicinskih nauka, nagrada TRIMO za najbolju doktorsku disertaciju, kao i nagrada Ministarstva nauke za najuspješniju ženu u nauci.

Prof. Orovič je bila članica i potpredsjednica Savjeta za naučnoistraživačku djelatnost Ministarstva nauke Crne Gore, a od 2020. godine članica je Nacionalnog savjeta za visoko obrazovanje. Trenutno obavlja funkciju prorektorke i predsjednice Naučnog odbora Univerziteta Crne Gore.

Kao rezultat njenog rada i doprinosa unapređenju naučnoistraživačke djelatnosti, Univerzitet Crne Gore je dobio od Evropske komisije prestižni „HR Excellence in Research“ logo, kao priznanje za posvećenost unapređenju uslova za rad istraživača i usklađivanju sa principima Evropskog istraživačkog prostora

Priroda i društvo

Morsko dobro doniralo 10.000 eura Dječjem domu „Mladost“

Javno preduzeće za upravljanje morskim dobrom Crne Gore doniralo je 10.000 eura Dječjem domu „Mladost“ u Bijeloj za obezbjeđivanje dodatnog dobrovoljnog zdravstvenog osiguranja djece koja borave u toj ustanovi.

Iz Morskog dobra saopšteno je da će zahvaljujući donaciji djeci biti omogućena dodatna zdravstvena zaštita i kvalitetniji pristup zdravstvenim uslugama.

Osiguranje obuhvata preglede ljekara opšte prakse i specijalista, dijagnostičke pretrage, laboratorijske analize i sistematske preglede.

Navodi se da je kompanija Veder neživotno osiguranje podržala inicijativu odobravanjem popusta od 50 odsto na premiju osiguranja.

Iz JP Morsko dobro zahvalili su toj kompaniji na podršci, ističući da zajednička inicijativa predstavlja primjer društvene odgovornosti i saradnje usmjerene na unapređenje zdravstvene zaštite i kvaliteta života djece u Domu „Mladost“.

Priroda i društvo

Zašto u Crnoj Gori ne smijete sami sipati gorivo na pumpama?

Na pojedinim benzinskim stanicama u Crnoj Gori vozači su se ovih dana susreli sa praksom koja je u velikom dijelu Evrope odavno uobičajena – da sami uzmu pištolj i natoče gorivo u svoje vozilo. Međutim, prije pitanja da li su građani spremni da prihvate takav model, otvara se mnogo važnije pitanje: da li postojeća crnogorska regulativa uopšte omogućava da kupac sam rukuje gorivom na benzinskoj stanici?

Važeći Zakon o zapaljivim tečnostima i gasovima ovo pitanje čini posebno značajnim. Izmjenama Zakona iz 2026. godine propisano je da zapaljivim tečnostima i gasovima rukuje zaposleno lice koje ima najmanje III nivo kvalifikacije obrazovanja i dokaz o stručnoj osposobljenosti za rukovanje zapaljivim tečnostima i gasovima. Zakon predviđa i novčane kazne ukoliko zaposleni koji rukuje ovim materijama ne ispunjava propisane uslove.

To znači da sipanje goriva nije samo pitanje navike vozača ili poslovne odluke naftne kompanije. Riječ je o rukovanju zapaljivim materijama, oblasti koja je zbog rizika od požara i eksplozije detaljno uređena propisima.

Upravo zbog toga, prije šireg prelaska na evropski model u kojem kupac sam sipa gorivo, potrebno je precizno utvrditi da li i pod kojim uslovima postojeći crnogorski propisi dozvoljavaju takvu praksu, odnosno da li je potrebno prethodno prilagoditi regulativu samouslužnom modelu.

Da je ova oblast i dalje predmet regulatornog uređivanja pokazuje i činjenica da je Direktorat za zaštitu i spašavanje tokom 2025. radio na novom Pravilniku o stanici za snabdijevanje gorivom motornih vozila i uskladištavanju i pretakanju goriva, kao i pravilnicima koji uređuju zapaljive tečnosti i tečni naftni gas. U njihovoj izradi učestvovali su stručnjaci i profesori iz ove oblasti.

Zato se u Crnoj Gori ne može jednostavno preslikati praksa iz drugih evropskih država bez prethodnog usklađivanja sa domaćim propisima. Ako regulativa polazi od toga da zapaljivim tečnostima i gasovima rukuje stručno osposobljeno zaposleno lice, potrebno je jasno urediti pod kojim uslovima bi isto mogao da radi kupac koji nikakvu obuku nije prošao.

Naftnim kompanijama samouslužni sistem potencijalno omogućava smanjenje troškova rada i drugačiju organizaciju zaposlenih. Ako je za funkcionisanje stanice potrebno manje radnika na točionim mjestima, kompanija ostvaruje određenu poslovnu korist. Međutim, ako cijena za krajnjeg kupca ostane ista, vozači će teško vidjeti sopstvenu korist od takve promjene.

Posebno zanimljiv primjer predstavlja Italija, gdje na brojnim benzinskim stanicama postoje „fai-da-te“, odnosno samouslužna opcija, i „servito“, kada gorivo sipa zaposleni. Vozač koji posao obavi sam plaća nižu cijenu goriva, dok se dodatna usluga zaposlenog plaća kroz višu cijenu.

Takav model potrošaču daje izbor i jasan razlog da prihvati samouslugu. U Crnoj Gori bi, nasuprot tome, uvođenje sistema u kojem građanin sam obavlja posao koji je ranije radio zaposleni, a pritom plaća istu cijenu, neminovno otvorilo pitanje kome je promjena zapravo donijela korist.

Postoji i praktična strana problema. Stariji vozači, osobe sa invaliditetom i građani koji nijesu sigurni kako pravilno koristiti opremu moraće da imaju mogućnost da zatraže pomoć. U početnom periodu moguće su i gužve dok se vozači ne upoznaju sa novim načinom točenja.

Još ozbiljnije je pitanje zaposlenih. Ako samouslužni model postane pravilo na većem broju pumpi, kompanijama će potencijalno biti potrebno manje radnika na točionim mjestima. Dio njih može biti raspoređen na druge poslove, ali ostaje otvoreno pitanje šta bi šira automatizacija značila za broj radnih mjesta u ovom sektoru.

Evropska praksa pokazuje da će samouslužne benzinske stanice vjerovatno biti sve prisutnije, ali činjenica da takav sistem postoji u drugim državama sama po sebi nije dovoljna da bi se bez dodatnih pravnih i bezbjednosnih pitanja primijenio i u Crnoj Gori.

Prvi korak zato ne bi trebalo da bude jednostavno uklanjanje pumpadžije sa točionog mjesta, već jasno regulisanje samouslužnog sistema – ko smije da rukuje opremom, pod kojim uslovima, kakvu odgovornost ima kompanija, kakva pomoć mora biti dostupna vozačima i koje bezbjednosne procedure moraju biti ispunjene.

Tek kada država i naftne kompanije daju jasne odgovore na ta pitanja, može se govoriti o potpunom prelasku na model koji Evropa već dugo poznaje.