Zeta

Iz „Kneževića glavice“ izronili izuzetni tragovi burne istorije

Izvor: Pobjeda

U izvještaju arheologa se ukazuje da su najstariji grobovi skeletno sahranjeni, većinom bez grobnih konstrukcija, dok je nekoliko (pet) imalo konstrukcije od šljunka, koji je polagan na osnovu rake ili stavljan sa strana drvenih sanduka. Halštatski grobovi pripadaju glasinačkoj kulturi, što je potvrđeno brojnim nalazima od bronze, gvožđa i keramike.

Više od dvije i po hiljade godina istorije stalo je u zemljani tumul u selu Balabani, u Zeti, koji je među mještanima poznatiji kao „Kneževića glavica“. Crnogorski i inostrani arheolozi, kako saznaje Pobjeda, zaključili su da je ova praistorijska humka sukcesivno korišćena za sahranjivanje u dugom vremenskom razdoblju, od perioda Halštata (oko 800 godina prije nove ere) do sredine 17. vijeka našeg doba. Iza pokojnika, pored kostiju, ostali su i jako vrijedni predmeti koji su izuzetan prilog istoriji ovog područja i cjelokupnoj istoriji Crne Gore.

Obrasla u draču, košćele, divlje smokve i drugo rastinje, „Kneževića glavica“ je u posljednjih nekoliko decenija lokalnoj djeci služila za igru, sankanje i skrivanje, a među starijim mještanima postojalo je saznanje da je nekada davno korišćena za sahrane. To je sve što je većina i znala o ovom zemljanom tumulu u kojem je, na opšte iznenađenje mještana, bilo sahranjeno čak 230 pokojnika. Samo jedan je bio kremiran, tj. njegove spaljene kosti bile su pohranjene u keramičku urnu.

Danas, nakon arheoloških istraživanja, nema više „Kneževića glavice“, a mještani sa sjetom pominju period u kojem su jedni drugima, u šali, govorili kako treba da kopaju i traže blago, a sada već danima prepričavaju sve ono što su im arheolozi na terenu usmeno prenijeli.

Istraživanje „Kneževića glavice“ realizovao je Centar za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, u saradnji sa Njemačkim arheološkim institutom (DAI) iz Berlina i Centrom za arheologiju Olomouc (Češka Republika). Lokalitet se nalazi na privatnom imanju porodice Knežević, u blizini Stadiona „Trešnjica“, u Zeti. Riječ je o monumentalnoj humci radijusa 32 metra i očuvane visine tri metra, gornji dio kalote (kupolasti vrh zemljane gomile, nap. aut.) zaravnjen je krajem 19. vijeka za strateške i vojne potrebe. Istraživanja su sprovedena u dvije kampanje, prva je bila od 11. septembra do kraja novembra 2023. godine, a druga od 13. marta do 11. jula 2024. U istraživačkom timu bili su rukovodilac mr MileBaković, prof. dr BlagojeGovedarica, dr JaroslavPeška, mr IvanaMedenica, mr MilošPetričević, mr Miloš Živanović i Ivana Živanović.

“Evidentno je da imamo dva horizonta sahranjivanja u praistoriji (prije nove ere), onda slijedi hijatus (period za koji nema arheoloških nalaza, nap. aut.), da bi se sahranjivanje na ovoj lokaciji nastavilo u 8‒9. vijeku naše ere”, navodi se u izvještaju tima arheologa, koji je Pobjeda dobila od Centra za konzervaciju i arheologiju.

U izvještaju se ukazuje da su najstariji grobovi skeletno sahranjeni, većinom bez grobnih konstrukcija, dok je nekoliko (pet) imalo konstrukcije od šljunka, koji je polagan na osnovu rake ili stavljan sa strana drvenih sanduka. Halštatski grobovi pripadaju glasinačkoj kulturi, što je potvrđeno brojnim nalazima od bronze, gvožđa i keramike. Skeletni materijal iz ovog perioda je veoma loše očuvan, pa su arheolozi nalazili često samo nekoliko zuba i djelova dugih kostiju.

“Keramički nalazi su dvouhi pehari i plitke zdjele rađeni od loše pečene i slabo prečišćene zemlje. Veći dio je u komadima, uništen naknadnim ukopavanjima, dok se nekoliko primjeraka može rekonstruisati. Artefakti od gvožđa su najčešće koplja, a pored jednog ratnika je bio položen gvozdeni mač u veoma lošem stanju (vjerovatno bez mogućnosti rekonstrukcije) “, navodi se u izvještaju.

Najbrojniji su nalazi od bronze: ukrasne igle i kopče (fibule) i razni ukrasi na odjeći (kalotasta bronzana dugmad), razvodnici za trake i spiralni zavijuci. U dva groba su pronađene bronzane narukvice i pektorali (ukrasi za grudi od kružnog bronzanog lima sa listolikim laticama).

“Posebno je interesantan nalaz iz groba br. 14. Otkrivene su dvije dijademe (dekorisane bronzane trake kao ukras za glavu), koje su pohranjene kao prilog prilikom sahrane dvije ženske osobe visokog društvenog statusa (princeze).

U grobu br. 124 je bila sahranjena ženska osoba se bogato ukrašenom nošnjom koju je činio pojas od stotinak kalotastih dugmadi (vjerovatno prišivenih na tkanenipojas koji, razumljivo, nije sačuvan), tri bronzane fibule u predjelu ramena, ogrlica od sitnih perli od ćilibara i na desnom ramenu bronzani privezak u obliku patke sa dvije glave i poklopcem i sedam manjih privezaka takođe u obliku patki. Slični predmeti su česti u grobovima ovog perioda i njima se pripisuje apotropejska uloga (zaštita od zlih sila, nap. aut.). U našem slučaju, patke su životinje koje žive u vodi, vazduhu i na zemlji i one imaju posebnu moć i služe da dušu pokojnika ponesu u drugi svijet “, navodi se u izvještaju arheologa i ističe da je iz ovog prvog horizonta sahranjivanja posebno zanimljiv i veliki privezak u obliku bika, koji je takođe imao apotropejsku ulogu.

DRUGI HORIZONT

Arheolozi su u izvještaju naveli da drugi horizont sahranjivanja u „Kneževića glavici“ predstavlja osteološki materijal (kosti) i artefakti pohranjeni od 5. do 3. vijeka prije nove ere, koji hronološki pripadaju periodu grčke kolonizacije jadranske obale, tj. periodu helenizma.

” Izdvaja se nalaz srebrnog novčića koji je bio u sekundarnoj upotrebi jer je bio perforiran da bi se nosio kao privezak. Novčić je dobro očuvan i jasno se čita da je kovan u gradu Damastion, odnosno u vrijeme 4–5. vijeka prije nove ere “, navodi se u izvještaju.

Najbrojniji su nalazi manjih keramičkih posuda tipa skifos. Istom periodu pripada i jedan keramički bokal za vino (tip Oinohoa), koji je fino dekorisan crnom bojom na žućkastoj podlozi i koji je sačuvan skoro u potpunosti, uz manje oštećenje na obodu.

“Pored keramike kao prilog se javljaju i koplja, eventualno manje perle od bronze.

Nešto kasnijem periodu pripada jedini grob sa kremiranim pokojnikom. Spaljene kosti su prikupljene i stavljene u veći bokal sa jednom drškom koji je poklopljen manjim neobrađenim kamenom. Iznad ove urne je, kao zaštita, postavljena donja polovina amfore “. navodi se u izvještaju.

TREĆI HORIZONT

Arheolozi su došli do zaključka da je prošlo više od 1.000 godina, da bi se u 8–9. vijeku opet počelo sahranjivanje u „Kneževića glavici“. Pronađeni artefakti svjedoče da je glavica korišćena za sahranjivanje od 8. do 17. vijeka.

“Oko 4/5 grobova pripada srednjovjekovnom periodu. Evidentno je da je groblje bilo u čestoj upotrebi, pa su brojni primjeri sahranjivanja nekoliko pokojnika u istoj raci ili da je prilikom kasnijeg ukopa stariji skelet dislociran ili uništen. Skeleti ovog perioda su po pravilu (za razliku od praistorijskih, gdje orijentacija nije bila bitna) orijentisani pravcem zapad-istok, sa glavom na zapadu. Ruke su bile prekrštene na stomaku ili grudima, što ukazuje da se radi o hrišćanskoj populaciji. I u ovom slučaju je skeletni materijal slabo očuvan i primjetan je veliki broj dječjih sahrana”, navodi se u izvještaju.

Kao što je uobičajeno, hrišćanski grobovi su oskudni sa inventarom. Pronađeno je tek desetak predmeta ovog perioda: dvije bronzane naušnice sa jagodičastim ukrasom, jedna srebrna naušnica sa grozdolikim ukrasom, tri srebrna prstena, dva gvozdena ključa i dva gvozdena kresiva. Najstarija je srebrna naušnica sa grozdolikim priveskom i datuje se u period ranog srednjeg vijeka (8–9. vijek).

“Dvije naušnice sa jagodama, kao i prsten od uvijene srebrne žice sa kamenom na osnovu analogija odgovaraju periodu razvijenog srednjeg vijeka (11–12. vijek). Istom vremenu bi odgovarala i druga dva prstena koji su skromnije izrade. Izdvaja se i nalaz srebrnog novčića kralja Milutinaiz XIV vijeka. Na jednoj strani (avers) je predstavljen Isus na prijestolu, a na drugoj (revers) kralj Milutin sa Sv. Stefanom(ovaj novac je vjerovatno kovan u Brskovu u XIV vijeku). Gvozdeni ključevi i gvozdena kresiva u obliku ocila (za duvan) pripadali bi periodu 15-16. vijeka. Istom periodu pripadaju tri groba koja su bili bez nalaza, ali su za razliku od drugih imala kovčeg od kamenih ploča”, navodi se u izvještaju arheologa.

SLIJEDE ANALIZE

Dva skeleta su vjerovatno zadnje sahranjene individue na ovoj nekropoli. Na osnovu konteksta nalaza i odnosa prema susjednim grobovima arheolozima je bilo jasno da se radi o kasnijim sahranama koje su se mogle desiti sredinom 17. vijeka.

Pored svih zaključaka, arheolozi su ipak u izvještaju naglasili da su iskopavanja i terenski rad završeni prije nepunih mjesec dana, a riječ je o obimnoj građi, te da u ovoj fazi nije moguće donositi konačne zaključke, što znači da su informacije kojima raspolažu preliminarnog karaktera.

“Preciznije podatke ćemo imati u momentu kada se odrade brojne planirane analize: karbonske analize C14, DNK analize itd.”, navodi se u izvještaju arheologa.

Velika umjetnička vrijednost i baza za zavičajni muzej Zete

Arheolozi su u izvještaju posebno istakli da jedna od osnovnih karakteristika ovog monumentalnog tumula, koja se odnosi na sve horizonte sahranjivanja i koje ga čine jedinstvenim na ovom području, jeste relativno brojno prisustvo grobova visokorangiranih osoba, čiji grobni prilozi, osim kulturno-istorijske, imaju i veliku umjetničku vrijednost.

– Tu svakako spadaju ukrašene dijademe i privesci u obliku patke i bika iz halštatskog horizonta, ukrašeni helenistički skifosi i oinohoe, kao i naušnice i drugi nalazi iz srednjeg vijeka. Na taj način su istraživanja tumula „Kneževića glavica“ dala mnogo novih impulsa za izučavanje prošlosti ovog dijela Crne Gore, ali isto tako i mnoštvo vrijednih eksponata koji bezuslovno zaslužuju da budu izloženi u muzejskim vitrinama i da tako budu pristupačni široj javnosti. Bez imalo sumnje se može reći da bogata zbirka nalaza iz ove humke predstavlja solidnu bazu za zavičajni muzej Zete koji će, nadamo se, uskoro biti osnovan – navodi se u izvještaju arheologa.

Izvor: Pobjeda

Slične teme:arheloško iskopavanje istaknuto zeta

Sledeće

Javni poziv za prethodno konsultovanje lokalnog stanovništva

Ne propustite

Stanović: Odštetu od elementarnih nepogoda potražuje 80 poljoprivrednika iz Zete

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

Hronika

Opština Zeta: Stanje u priobalju Skadarskog jezera složeno, ali nije alarmantno

Predstavnici Opštine Zeta i opštinskih preduzeća obišli su teren u priobalju Skadarskog jezera i kontaktirali sa građanima, imajući u vidu složenu situaciju vezanu za rast vodostaja jezera, a to će raditi i narednih dana, saopštili su iz Opštine Zeta.

Oni su naveli da je u komunikaciji sa Direktoratom za vanredne situacije konstatovano da je trenutno stanje složeno,ali da nije alarmantno.

“U narednim danima HMZCG najavljuje vremenske prilike koje bi trebale biti povoljne u pogledu smanjenja visine nivoa vodostaja, sa jakim sjevernim vjetrom i značajnim zahladjenjem. Ukoliko dođe do dalje komplikacije situacije, lokalna samouprava sa svojim službama i preduzećima će djelovati u najboljem interesu građana, a u skladu sa postojećim planovima za upravljanje vanrednim situacijama”, naveli su iz Opštine Zeta.

Oni kažu i da Opština ima i aktivan ugovor sa velikom građevinskom kompanijom za slučajeve vanrednih situacija, te ukoliko se ukaže potreba za tim na raspolaganju im je kompletna raspoloživa mehanizacija i operativa.

“Svi sekretarijati će obavljati svoj dio posla u skladu sa situacijom na terenu, kao i službe Komunalne policije, i svi raspoloživi resursi i ljudstvo Komunalnog preduzeća. Nadajući se da do takve situacije neće doći, Opština Zeta i njene institucije se trude, da ono što je do njih kao najmlađe lokalne samouprave sa svim ograničenjima postavljenim od strane onih na koje se ne može trenutno uticati, obavi svoje dužnosti i obaveze prema građanima i njihovoj imovini, na najbolji mogući način u skladu sa raspoloživim resursima i kadrovima”, kazali su iz Opštine Zeta.

Zeta

SNP Zeta: Podrška inicijativama DNP-a

Zetski odbor Socijalističke narodne partije (SNP) daje punu podršku inicijativama Demokratske narodne partije (DNP) koje su danas usvojene na sjednici Predsjedništva DNP-a, saopštio je predsjednik tog odbora Branko Noković.

Među usvojenim inicijativama je, podsjeća, i ona kojom se zahtijeva pokretanje sveobuhvatnog dijaloga zasnovanog na referendumskom rezultatu od 14. decembra 2025. godine, s ciljem uvažavanja stavova stanovništva Zete povodom planirane izgradnje postrojenja za prečišćavanje otpadnih voda u Botunu.

“Opštinski odbor SNP Zeta smatra da se stavovi i interesi građana Zete moraju uvažiti. Odluke od ovakvog značaja ne mogu biti donesene bez ozbiljnog dijaloga i sagledavanja svih posljedica koje mogu imati po zdravlje ljudi, životnu sredinu i dalji razvoj Zete”, piše u saopštenju.

Noković je rekao da podržavaju napore da se, kroz institucionalne mehanizme i u skladu sa demokratskim procedurama, dođe do “održivog i prihvatljivog rješenja, koje neće izazivati dodatne podjele, kako na državnom, tako i na lokalnom nivou”.

“SNP Zeta će i ubuduće dosljedno zastupati interese građana Zete i podržavati sve inicijative koje vode ka odgovornom odlučivanju i zaštiti javnog interesa. Pozivamo Vladu Crne Gore da ovom pitanju pristupi sa punom ozbiljnošću i da u procesu odlučivanja uvaži sve relevantne činjenice i argumente”, piše u saopštenju.

Zeta

Ulićević poručio Kneževiću: Povlačenje iz vlasti bio bi poklon onima koji žele da marginalizuju Zetu

Nezavisni odbornik u SO Zeta Svetozar Ulićević uputio je otvoreno pismo predsjedniku Demokratske narodne partije i poslaniku u Skupštini Crne Gore Milanu Kneževiću, povodom dešavanja u Botunu i političkih odluka koje se odnose na učešće u vlasti.

U pismu, koje je rezultat razgovora sa građanima Zete i većinom odbornika u lokalnom parlamentu, Ulićević iznosi ozbiljnu zabrinutost zbog postupanja institucija prema mještanima Botuna, upotrebe prekomjerne sile, kao i zbog političke podrške strukturama koje, kako navodi, nastavljaju prakse bivšeg režima. Poseban akcenat stavljen je na pitanje date riječi, političke odgovornosti i položaja Zete u aktuelnim procesima odlučivanja.

Ulićević u pismu apeluje na Milana Kneževića da, prilikom donošenja odluka, ima u vidu odgovornost prema koaliciji „Za budućnost Crne Gore“, ali i prema građanima koji su mu ukazali povjerenje, uz poruku da bi njegovo povlačenje iz vlasti u ovom trenutku išlo u korist onih koji Zetu žele da marginalizuju.

Otvoreno pismo Svetozara Ulićevića prenosimo integralno:

Uvaženi gospodine Kneževiću,

podstaknut dešavanjima u Botunu i izjavama koje ste nedavno dali, osjetio sam potrebu da Vam se obratim ovim putem. Znajući da Riječ pišete velikim slovom, svjestan sam i značaja koji za Vas ima data riječ i težine koju joj pridajete, te upravo zbog toga smatram da je važno da se još jednom, pažljivo i odgovorno, razmotri dalji politički postupak kada je riječ o učešću u vlasti.

Odluku da Vam se obratim nisam donio olako. Naprotiv, nakon brojnih razgovora sa građanima Zete, kao i sa kolegama odbornicima u Skupštini opštine Zeta, mogu reći da izražavam stav koji dijeli većina u lokalnom parlamentu. Zabrinutost proizilazi iz činjenice da je politička podrška data strukturama koje su, u aktuelnim dešavanjima u Botunu, postupale na način koji je kod građana izazvao osjećaj nepravde i poniženja. Primjena prekomjerne sile, hapšenja građana, uključujući između ostalih i hapšenje žena i jedva punoljetnih djevojaka, kao i odsustvo iskrenog dijaloga sa mještanima, ne mogu i ne smiju biti osnov za povjerenje. Da bi ljubav trajala ona mora biti obostrana. Danas, nažalost, eksperti koji vode Podgoricu zanemaruju ljubav koju je Zeta pružila Podgorici za vrijeme drugog svjetskog rata kada je i to malo sirotinje podijelila sa nama dragim Podgoričanima učvršćujući tako robinske, prijateljske i mnoge druge veze koje traju.

Posebno zabrinjava činjenica da su pojedinci koji danas donose odluke, u značajnoj mjeri nasljednici praksi bivšeg režima, kojeg ste i Vi lično bili žrtva. Upravo zato, mnogi građani ne razumiju zašto bi se politička riječ i povjerenje davali onima koji nisu pokazali spremnost da se jasno distanciraju od takvih metoda, niti da preuzmu odgovornost za svoje postupke. Oni nisu dostojni Vaše riječi jer se svoje ne drže. Vi dobro znate šta su uz suze obećavali mještanima Botuna dok se danas hvale saradnicima da o mještanima Botuna, i o nama koji smo bili u šatoru, imaju nimalo pohvalne informacije od ANB-a.

Obraćam Vam se sa apelom da, pri donošenju odluka, imate u vidu odgovornost koju nosite prema koaliciji „Za budućnost Crne Gore“, kao i prema biračima koji su Vam ukazali povjerenje upravo da biste zastupali njihove interese i ostali na pozicijama sa kojih to možete činiti. Povlačenje iz vlasti u ovom trenutku bilo bi u korist onih koji Zetu, žilu kucavicu Crne Gore, vide marginalizovanu i bez uticaja u procesima odlučivanja što su dokazali i usvajanjem budžeta diskriminišući Zetu.

Pred nama je ozbiljna i odgovorna borba za istinu i za rasvjetljavanje svih okolnosti vezanih za sporne projekte i odluke u Botunu. Potrebno je utvrditi punu istinu o ugovorima i dogovorima koji su od javnosti sakriveni, jer prikrivanje činjenica podriva povjerenje građana i institucija.

Smatram da oni koji ne poštuju datu riječ i koji građanima daju obećanja bez namjere da ih ispune, ne zaslužuju da njihovi postupci rezultiraju Vašom ostavkom ili političkim povlačenjem.Vaše napuštanje vlasti bio bi poklon onima koji žele da ućutkaju Zetu.

Zeti, kao i Crnoj Gori, potreban je Milan Knežević na mjestu sa kojeg može da se bori za interese građana i principe za koje se godinama zalagao. Potreban je Pipun baš tu, a ne neki njihov Tikvan.

Kao što sam Vam i lično rekao, znajući Vašu čistu namjeru prema Zeti i svim građanima Crne Gore, kakva god bila Vaša odluka, ostaću dosledan principima koalicije ″Za budućnost Crne Gore”.