Primjena predloženog EURO modela od 1. januara 2027. godine mogla bi ozbiljno ugroziti finansijsku održivost nevladinih organizacija u Crnoj Gori, dovesti do smanjenja broja zaposlenih, gašenja pojedinih organizacija i ograničavanja programa namijenjenih građanima. Na takve rizike upozorava analiza Mreže resursnih centara u Crnoj Gori, prema kojoj čak 80 odsto anketiranih organizacija prijavljuje najmanje jedno potencijalno ugroženo radno mjesto, dok 74 odsto očekuje smanjenje aktivnosti ukoliko iznosi grantova ostanu nepromijenjeni.

Analiza pod nazivom „EURO model i održivost nevladinih organizacija u Crnoj Gori“, koju je u novembru 2026. godine izradio Miloš Marković, ukazuje na ozbiljan nesklad između najavljenog povećanja minimalnih zarada i postojećeg sistema finansiranja nevladinog sektora.

Iako bi povećanje zarada trebalo da poboljša materijalni položaj zaposlenih, istraživanje upozorava da brojne nevladine organizacije neće imati dovoljno sredstava da ispune nove zakonske obaveze, posebno zbog činjenice da se njihov rad dominantno finansira kroz projekte sa unaprijed definisanim budžetima.

Prema predloženom modelu, minimalna neto zarada iznosila bi 1.000 eura za prvi i drugi nivo kvalifikacija, 1.250 eura za treći i četvrti, odnosno 1.400 eura za peti i više nivoe kvalifikacija.

Istovremeno je predviđeno ukidanje doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje i osiguranje od nezaposlenosti, kao i izmjena načina oporezivanja zarada. Međutim, prema obračunima predstavljenim u analizi, ove poreske olakšice ne bi bile dovoljne da neutrališu povećanje troškova zaposlenih sa nižim postojećim zaradama.

Jedan od ključnih problema na koje ukazuje analiza jeste činjenica da se najveći dio nevladinog sektora finansira kroz projektne grantove čiji su iznosi unaprijed ugovoreni.

To znači da organizacije koje su tokom 2025. ili 2026. godine dobile sredstva za realizaciju višegodišnjih projekata neće automatski dobiti dodatni novac za povećane troškove zarada u 2027. godini.

Ukoliko donatori ne odobre izmjene budžeta ili dodatna sredstva, organizacije će biti prinuđene da razliku pokriju iz drugih izvora, smanje broj zaposlenih ili ograniče planirane aktivnosti.

Analiza ovaj problem ilustruje primjerom projekta vrijednog 20.000 eura, u kojem je za troškove osoblja dozvoljeno izdvojiti najviše 30 odsto budžeta, odnosno 6.000 eura.

Prema postojećem obračunu, taj iznos mogao bi pokriti približno šest i po mjeseci angažovanja jednog zaposlenog sa neto zaradom od 800 eura. Nakon povećanja zarade na 1.400 eura, isti budžet bio bi dovoljan za svega četiri mjeseca rada.

Drugim riječima, bez povećanja granta, organizacija bi mogla finansirati približno 37,6 odsto manje radnog angažovanja.

Posebno je važno što povećanje dozvoljenog procenta za zarade unutar postojećih projekata ne predstavlja automatsko rješenje. Ukoliko se više novca preusmjeri na zaposlene, manje sredstava ostaje za aktivnosti zbog kojih je projekat odobren.

Prema podacima istraživanja, 23 od 50 anketiranih organizacija, odnosno 46 odsto, prijavile su godišnji budžet do 50.000 eura.

Istovremeno, među organizacijama koje imaju zaposlene, njih 25 zapošljava svega jednu ili dvije osobe.

Upravo takve organizacije mogle bi se suočiti sa najvećim problemima, jer nemaju značajne finansijske rezerve niti mogućnost da povećane troškove rasporede na veliki broj projekata i zaposlenih.

Analiza upozorava i na moguću koncentraciju donatorskih sredstava kod većih organizacija. Ukoliko ukupni fondovi ostanu nepromijenjeni, a pojedinačni grantovi budu povećani radi pokrivanja troškova zarada, postoji rizik da manji broj NVO dobije finansijsku podršku.

Time bi manje lokalne organizacije mogle postati još ranjivije, što bi se neposredno odrazilo na dostupnost programa i usluga građanima.

Posljedice se, prema dokumentu, ne bi odnosile isključivo na zaposlene u nevladinom sektoru. Smanjenje aktivnosti moglo bi pogoditi programe podrške osobama sa invaliditetom, ženama koje su preživjele nasilje, mladima, kao i organizacije koje se bave zaštitom životne sredine, ljudskim pravima i nadzorom rada institucija.

Posebno pitanje predstavlja odgovornost državnih institucija koje finansiraju projekte nevladinih organizacija. Ukoliko se zakonski troškovi rada povećaju, a sredstva na konkursima ostanu na dosadašnjem nivou, organizacije će morati da biraju između očuvanja zaposlenih i realizacije planiranih aktivnosti.

Takav razvoj događaja mogao bi dodatno ugroziti manje organizacije, posebno one koje djeluju u lokalnim zajednicama i nemaju pristup značajnijim međunarodnim fondovima.

Zbog toga analiza ukazuje na potrebu da se pitanje održivosti nevladinog sektora razmatra paralelno sa reformom zarada, a ne tek nakon što organizacije počnu da se suočavaju sa finansijskim problemima.

Ključni zaključak dokumenta jeste da povećanje minimalnih zarada, bez odgovarajućih mehanizama finansijske podrške, može ugroziti ne samo radna mjesta u nevladinom sektoru već i kontinuitet programa od kojih zavise brojne društvene grupe.

Univerzitet Crne Gore raspisao je konkurs za upis na doktorske studije u drugom upisnom roku za studijsku 2026/2027. godinu. On ima 56 raspoloživih mjesta na 12 organizacionih jedinica UCG.

Dr Jelena Mijušković, saradnica u nastavi na Studijskom programu Fizika Prirodno-matematičkog fakulteta Univerziteta Crne Gore, dobitnica je prestižne Dunavske nagrade za mlade naučnike (Danubius Young Scientist Award) za 2026. godinu. Nagrada se dodjeljuje za izuzetna naučna dostignuća istraživača iz zemalja Dunavskog regiona, u okviru inicijative austrijskog Saveznog ministarstva za žene, nauku i istraživanje (BMFWF) i Instituta za Dunavski region i Centralnu Evropu (IDM).

Ovo priznanje dodjeljuje se mladim istraživačima na osnovu naučne izvrsnosti, inovativnosti i međunarodnog značaja njihovog rada, kroz postupak nominacije i međunarodne stručne evaluacije. Svečana dodjela nagrada održana je 5. novembra 2026. godine.

Dr Mijušković bavi se fizikom visokih energija, a njen naučnoistraživački rad vezan je za eksperimente u Evropskoj organizaciji za nuklearna istraživanja (CERN) u Ženevi, gdje je članica međunarodne CMS kolaboracije. U okviru ove saradnje učestvuje u istraživanjima fundamentalnih osobina materije, sa posebnim fokusom na sudare teških jona, strukturu snopova čestica (džetova) i osobine kvark-gluonske plazme.

Osnovne i specijalističke studije završila je na Prirodno-matematičkom fakultetu Univerziteta Crne Gore, dok je doktorsku disertaciju odbranila 2022. godine u okviru zajedničkog doktorskog programa Univerziteta Crne Gore i Univerziteta Paris-Saclay u Francuskoj. Nakon doktorata nastavila je istraživački rad na Univerzitetu Sapienza u Rimu, gdje se dodatno usavršavala u oblasti fizike sudara teških jona.

Od 2019. godine koautorka je naučnih publikacija CMS kolaboracije, a rezultate istraživanja predstavljala je na brojnim međunarodnim konferencijama. U okviru kolaboracije obavljala je i odgovorne koordinatorske funkcije, uključujući rukovođenje grupom za monitoring i kalibraciju elektromagnetnog kalorimetra. Trenutno predvodi istraživačku grupu koja se bavi mjerenjima sudara teških jona pri visokim transverzalnim impulsima.

Učestvovala je i u međunarodnim istraživačkim projektima finansiranim kroz evropske programe Horizon 2020 i Horizon Europe, doprinoseći razvoju naprednih metoda za proučavanje fundamentalnih osobina materije. Među njenim naučnim doprinosima izdvaja se učešće u prvim mjerenjima takozvanog dead-cone efekta u proton-proton sudarima i sudarima teških jona u okviru CMS kolaboracije.

Pored naučnog i nastavnog rada, aktivno je posvećena popularizaciji fizike i približavanju savremenih naučnih istraživanja mladima kroz međunarodne obrazovne programe i naučne manifestacije, uključujući Međunarodne masterklasove iz fizike čestica i Otvorene dane nauke.

Dodjela Dunavske nagrade predstavlja značajno međunarodno priznanje za naučni rad dr Jelene Mijušković, ali i potvrdu kvaliteta istraživanja i međunarodne naučne saradnje koja se razvija na Univerzitetu Crne Gore.