Vlada čiji je premijer bio Zdravko Krivokapić, a ministar finansija i socijalnog staranja aktuelni premijer Milojko Spajić prekršila je Zakon o kontroli državne pomoći prilikom osnivanja državne kompanije Montenegro works (MW) isplativši iz rezerve budžeta 490.000 eura za osnivački kapital.

Direktor Agencije za zaštitu konkurencije (AZK) Nebojša Jovović je na jučerašnjoj sjednici skupštinskog Odbora za ekonomiju, finansije i budžet saopštio da je utvrđena nezakonita državna pomoć u ovom slučaju. On je to rekao odgovarajući na pitanje predsjednika Odbora Borisa Mugoše (Evropski savez) u vezi sa ishodom ispitnog postupka pokrenutog krajem jula 2025. godine.

U rješenju o pokretanju ispitnog postupka koji je objavljen na internet stranici AZK-a nedugo nakon donošenja, navodi se da je Državna revizorska institucija (DRI) u reviziji Zakona o završnom računu budžeta za 2021. godinu utvrdila da je isplaćeno 490.000 eura za osnivanje MW bez prethodnog mišljenja AZK.

Iako je praksa da AZK na svojoj internet stranici objavljuje rješenja o postupcima iz kontrole državne pomoći, odluka o nezakonitoj državnoj pomoći za MW, koja je donijeta još u februaru, tek je objavljena na sajtu juče ili u utorak.

U telefonskom razgovoru sa Jovovićem novinarka Pobjede juče nije uspjela da dobije objašnjenje zbog čega se čekalo skoro sedam mjeseci da se ta odluka objelodani, ali je obećao da će nakon provjere javiti.

Godina (ne)rada

Nakon što je u avgustu 2021. godine osnovan MW, za direktora je imenovan aktuelni ministar pomorstva Filip Radulović. Ipak, godinu kasnije vlada Dritana Abazovića je odlučila da ugasi ovu kompaniju, a prema informacijama o skraćenom postupku dobrovoljne likvidacije, u budžet je vraćeno 325.200 eura, koliko je preostalo na računu.

Ideja je bila da MW pruža strateške smjernice Vladi za utvrđivanje jasne politike upravljanja državnim kompanijama, što je iniciralo tadašnje Ministarstvo finansija i socijalnog staranja (MFSS) na čelu sa Spajićem. Tada je ocijenjeno da loše upravljanje državnim kompanijama stvara velike troškove za državu, a da se istovremeno gube prihodi. Plan je bio da se finansijskim nadzorom i podrškom u sprovođenju reformi rada efikasnijeg upravljanja obezbijedi profitabilnost ovih preduzeća i efikasnija upotreba javnih resursa. Po tom osnovu je tadašnja Vlada očekivala i veće prihode za budžet.

“Državna preduzeća zapošljavaju ogroman broj ljudi i ne možemo da dozvolimo da te kompanije neefikasnim upravljanjem propadaju i da su na grbači poreskih obveznika, kao u prošlosti, ili da se zbog neadekvatnog i neodrživog poslovanja gube radna mjesta. Istovremeno, osnivanjem MW odgovaramo na apele menadžera državnih preduzeća, koji su obasipali MFSS i resorna ministarstva, tražeći finansijske analize i finansijsku stručnu pomoć. Ovo je prvi korak u realizaciji vizije domaćinskog upravljanja državnim dijelom privrede i svaki naredni korak će objediniti napore svih društvenih aktera u istom pravcu da zaživi projekat „Crna Gora radi“ i to za preporod državnih preduzeća”,  saopštio je tada Spajić.

Ministar finansija u Abazovićevoj vladi Aleksandar Damjanović je prilikom gašenja MW kazao da se previše novca daje „za čitanje javno dostupnih izvještaja i njihovo sortiranje“.

Rješenje

U rješenju AZK o nezakonitoj državnoj pomoći se navodi da je Ministarstvo finansija (MF), kao pravni sljedbenik MFSS dužno da u roku od četiri mjeseca od prijema rješenja preduzme mjere za povraćaj neusklađene državne pomoći u iznosu od 164.764 eura, koliko iznosi razlika između inicijalno uplaćenih 490.000 i vraćenih 325.200 u budžet nakon likvidacije.

Pored toga, MF je imalo rok od dva mjeseca da AZK dostavi plan povraćaja ovih sredstava sa mjerama i rokovima za njegovu realizaciju. Pobjeda je uputila pitanja MF i očekuje odgovore da li su ove obaveze ispunjene, imajući u vidu da su ti rokovi prošli.

Sudeći po navodima iz rješenja, MF je, osim inicijalnog izjašnjenja da je u budžet vraćen dio osnivačkog uloga kada je MW likvidiran, u ostatku postupka uglavnom ignorisao AZK. Na usmenu raspravu zakazanu za 20. oktobar prošle godine, iako uredno pozvan, nije se pojavio punomoćnik MF. Ignorisali su i opomenu AZK da ih u slučaju nemogućnostiprisustva raspravi o tome obavijeste. MF se nije izjasnilo ni na rezultate ispitnog postupka koje im je AZK dostavila.

“Imajući u vidu da iz Odluke o osnivanju i Statuta proizilazi da je osnovna djelatnost Montenegro Works (konsultantske aktivnosti u vezi sa poslovanjem i ostalim upravljanjem), komercijalne prirode, te da se sredstva za finansiranje Montenegro Works obezbjeđuju, između ostalog i iz prihoda ostvarenih djelatnošću Montenegro Works, a da nasuprot tome nije uređeno da se ista djelatnost obavlja na nekomercijalnoj osnovi. Prednji stav podržava i član 1 Odluke o dobrovoljnoj likvidaciji, da se dobrovoljna likvidacija o skraćenom postupku ovog društa sprovodi zbog nemogućnosti ostvarenja prihoda, održivog i uspješnog poslovanja na tržištu, čime se potvrđuje da je Montenegro Works poslovao na tržištu. I u Informaciji o obezbjeđivanju sredstava za uplatu osnivačkog kapitala Društva sa ograničenom odgovornošću Montenegro Works se navodi da se planira da to društvo generiše sopstvene prihode. Na osnovu izloženog je nesporno da je Montenegro Works obavljao privrednu djelatnost u vrijeme dodjele mjere, pri čemu se Montenegro Works smatra korisnikom državne pomoći”,  navodi se u odluci AZK.

Ukazuju i da je Odlukom o osnivanju bilo propisano da MW istupa samostalno u pravnom prometu, zaključuje ugovore i preduzima druge pravne radnje u okviru svoje djelatnosti.

“U Informaciji o obezbjeđivanju sredstava za uplatu osnivačkog kapitala Društva sa ograničenom odgovornošću Montenegro Works se navodi da će sredstva biti iskorišćena u najvećoj mjeri za zarade i naknade profesionalnom kadru Montenegro Works, kao i članovima Odbora direktora, kupovinu neophodne opreme i materijala za nesmetano funkcionisanje Društva, zakup poslovnog prostora i režijske troškove, do momenta kada će ovo društvo moći da generiše sopstvene prihode. Ovi operativni troškovi za obavljanje privredne djelatnosti su neodvojivi dio njegove privredne djelatnosti”,  navode iz AZK u obrazloženju odluke da je prilikom osnivanja ovog državnog preduzeća dodijeljena nezakonita državna pomoć.

To što se u informaciji o obezbjeđivanju sredstava za osnivački kapital MW navodi da će sredstva u najvećoj mjeri biti iskorišćena, a koja bi MW u suprotnom morao sam snositi tokom svog poslovanja, u AZK vide kao osnovanu pretpostavku narušavanja tržišne konkurencije.