Priroda i društvo

Podgorička preduzeća vadila šljunak, a o uticajima na prirodu i ljude ćutali

Podgorička preduzeća “Putevi”, “Tehnoput” i “Transpetrol” skoro deset godina nisu ispunjavala zakonsku obavezu i Agenciji za zaštitu životne sredine (EPA) nikad nisu dostavili bilo kakve izvještaje o stanju životne sredine za lokacije na kojima se nalaze njihova postrojenja za proizvodnju asfalta i betona. To su rekli iz Agencije na čijem je čelu Milan Gazdić.

Zbog toga što godinama ne ispunjavaju zakonsku obavezu, Agencija je od Uprave za inspekcijske poslove (UIP) tražila da “Puteve” i “Tehnoput”, čija su postrojenja na rijeci Cijevni, te “Transpetrol”, čije je postrojenje na ušću Cijevne u Moraču, upute da su u skladu sa utvrđenim programima praćenja uticaja na životnu sredinu, u obavezi da dostavljaju podatke.

U dopisu UIP-u, iz Agencije podsjećaju da su preduzeću “Putevi” iz Podgorice rješenje o davanju saglasnosti na Elaborat procjene uticaja na životnu sredinu za postrojenja za proizvodnju asfalta-asfaltna baza i postrojenje za drobljenje i obradu kamena, izdali u junu 2012. godine.

Iste godine u septembru, saglasnost na Elaborat za postrojenje za proizvodnju asfalta, fabrika betona sa pratećim objektima data je preduzeću “Tehnoput”, takođe iz Podgorice. U martu 2014, Agencija je saglasnost na Elaborat procjene uticaja na životnu sredinu dala i podgoričkom preduzeću “Transpetrol”, za postrojenje za separaciju prirodnog šljunka, preradu šljunka, proizvodnju betona, betonske galanterije, cementnog maltera i asfalta.

”Elaboratima na koje su date ekološke saglasnosti propisano je da je nosilac projekta dužan da rezultate mjerenja, koji se odnose na pojedine segmente životne sredine, vazduh, voda, buka, zemljište) dostavlja Agenciji za zaštitu životne sredine i organu nadležnom za poslove životne sredine opštine na čijoj se teritoriji realizuje projekat. Kako navedena preduzeća nisu dostavljala Agenciji nikakve izvještaje koji se odnose na praćenje stanja životne sredine (monitoring), s tim u vezi neophodno je da ih uputite na obavezu dostavljanja podataka utvrđenim programom praćenja uticaja na životnu sredinu, kako ne bi kršili odredbe Zakona”, piše u zahtjevu koji je Agencija 3. novembra uputila Upravi za inspekcijske poslove.

U “Programu praćenja uticaja na životnu sredinu” za preduzeće “Putevi”, pored ostalog, piše da je nosilac projekta obavezan da izvršava mjerenja kvaliteta vazduha, zemljišta, otpadnih voda…

Uz mjerenja koja su bila obavezna još u vrijeme izgradnje postrojenja, nosilac projekta bio je u zakonskoj obavezi i da u vrijeme punog kapaciteta rada drobiličnog postrojenja i asfaltne baze, u cilju zaštite životne sredine, vrši mjerenja emisija dva puta godišnje. Dva puta godišnje trebalo je vršiti mjerenja pri radnim uslovima, “koji se redovno ponavljaju sa promjenljivom emisijom – zamjena goriva, čišćenje i regeneracija”.

”Takođe je potrebno obezbijediti prvo mjerenje po završetku izgradnje postrojenja i to nakon uspostavljanja ustaljenog rada. Izvještaj o prvom mjerenju se dostavlja Agenciji za zaštitu životne sredine 30 dana nakon izvršenog mjerenja”, piše u dokumentu.

U “Programu praćenja uticaja na životnu sredinu” koji je izrađen za potrebe firme “Transpetrol”, takođe se navodi da je neophodno praćenje kvaliteta vazduha, zemljišta, podzemnih voda, te kumulativne buke.

”Tokom eksploatacije cjelokupnog predmetnog proizvodnog kompleksa ima određenih emisija kojima se može narušiti stanje kvaliteta pojedinih segmenata životne sredine. Tokom eksploatacije ovog projekta potrebno je organizovati od strane nosioca projekta sistematsko mjerenje klasičnih zagađujućih materija u vazduhu… Monitoringom kumulativne buke obuhvatiti kontrolno mjerenje u toku eksploatacije projekta. Potrebno je sprovoditi kontrolu voda na mjestima upuštanja u vodonepropusne septičke jame, a nakon prolaska kroz taložnik (betonjerka) i budući separator ulja i masti (asfaltna baza) u skladu sa normativima o ispitivanju kvaliteta površinskih voda”, piše u “Programu”, koji je 2014. godine izradio Institut “Sigurnost”. Dodaje se i da je o rezultatima izvršenih mjerenja potrebno obavještavati javnost.

U dokumentu piše i da je, radi praćenja stanja životne sredine, kao i u cilju kvalitetnog sprovođenja mjera zaštite životne sredine, koje su predstavljene u Elaboratu o procjeni uticaja, investitor u fazi realizacije na mjestima izvođenja radova u obavezi da organizuje i izvrši ciljana mjerenja, i to – jednom sedmično na mjestu izvođenja asfaltne baze da vizuelno kontroliše nivo prašine; da jednom sedmično uređajem za mjerenje buke kontroliše nivo buke kod asfaltne baze. Obaveza je investitora i da jednom u toku izvođenja radova obezbijedi ispitivanje kvaliteta vazduha, da sedmično vizuelno kontroliše raščišćavanje zemljišta, da mjesečno ili nakon obilnih padavima vizuelno kontroliše eroziju na mjestima izvođenja radova.

U fazi eksploatacije, kako piše, nosilac projekta u obavezi je da tri puta godišnje obezbijedi ispitivanje kvaliteta vazduha… “i to posebno pored objekata drobiličnog postrojenja, betonjerke, postrojenja za proizvodnju cementa i asfaltne baze”.

Takođe, nosilac projekta obavezan je da, prema “Programu”, šest puta godišnje obezbijedi ispitivanje kvaliteta otpadnih voda na mjestima upuštanja u vodonepropusne septičke jame, a nakon prolaska kroz taložnik i budući separator ulja i masti… Šest puta godišnje, nosilac projekta u obavezi je da obezbijedi i ispitivanje kvaliteta podzemnih voda zahvatanjem uzoraka iz podzemnog eksploatacionog bunara. Dva puta godišnje trebalo je mjeriti nivo buke u okolini najbližih stambenih objekata, isto toliko puta pratiti i ispitivati kvalitet zemljišta uzimanjem uzoraka na lokacijama pored stambenih objekata na udaljenosti 200 i 500 metara od postrojenja i pored puta koji vodi prema separaciji…

Za sve rezultate mjerenja, piše u dokumentu, transparentno je trebalo obavještavati javnost, a rezultate dostaviti EPA i organu nadležnom za poslove životne sredine Glavnog grada Podgorica.

Iz Regionalnog vodovoda ranije su saopštili da skladištenjem naftnih derivata i raznim industrijskim procesima asfaltne baze potencijalno ozbiljno ugrožavaju kvalitet vode izvorišta Bolje sestre, te da to dovodi u pitanje održivost projekta vodosnabdijevanja Crnogorskog primorja.

Mediji su proteklih mjeseci izvještavali o negativnim uticajima postrojenja za proizvodnju asfalta i betona na korita rijeka Cijevne i Morače, navodeći da usljed eksploatacije ta korita izgledaju kao površina Mjeseca…

Izvor: Vijesti

Sledeće

Hitne mjere ili će Bolje sestre presušiti

Ne propustite

MUP: Zbog najavljenih ciklonskih aktivnosti podignut nivo operativne spremnosti

Portal Zeta

Reklama

Klikni da ostaviš komentar

You must be logged in to post a comment Login

Priroda i društvo

Profesor UCG Rade Šarović dobitnik nagrade Geografskog fakulteta Univerziteta u Beogradu

Redovni profesor Filozofskog fakulteta Univerziteta Crne prof. dr Rade Šarović dobitnik je Plakete Geografskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, jednog od najznačajnijih institucionalnih priznanja koje ova visokoškolska ustanova dodjeljuje za izuzetne doprinose nastavnom i naučnoistraživačkom radu, saopšteno je a UCG.

Kako navode, priznanje je rezultat petogodišnje interdisciplinarne saradnje Univerziteta Crne Gore i Univerziteta u Beogradu, tokom koje je razvijen ekološko-edukativni program posvećen održivosti, klimatskim promjenama i upravljanju prirodnim resursima.

Četiri naučne monografije, brojni radovi objavljeni u međunarodno relevantnim časopisima i međunarodne konferencije neki su od konkretnih rezultata te saradnje. Šarović, međutim, njen značaj vidi prije svega u stvaranju istraživačke mreže koja omogućava dugoročnu razmjenu iskustava između dvije akademske zajednice.

„Ovu nagradu ne doživljavam kao individualno dostignuće, već kao institucionalno priznanje jednom modelu saradnje koji jasno pokazuje kako naučna izvrsnost nastaje kroz zajednička istraživanja“, kaže Šarović.

Za njega Plaketa ima dodatnu vrijednost i zbog tradicije institucije koja je dodjeljuje, a koja baštini nasljeđe Geografskog zavoda koji je 1893. godine osnovao Jovan Cvijić.

Kao sociolog čiji je istraživački fokus usmjeren na društvenu produkciju prostora, regionalni razvoj i proučavanje ruralnih i urbanih sredina, Šarović priznanje vidi i kao potvrdu da se granice između sociologije i geografije ne završavaju disciplinarnim okvirima, već da se dvije nauke susreću u nastojanju da prostor razumiju kao društvenu i kulturnu kategoriju.

Održivost nije samo pitanje ekologije

Interdisciplinarni pristup i saradnju obilježila su i istraživanja realizovana kroz programe „Ekološka održivost i klimatske promjene“ (2023), „Održivo ponašanje za održivu budućnost“ (2024) i „Održivi turizam u Crnoj Gori“ (2025).

Rezultati, prema riječima Šarovića, pokazuju da se održivost više ne može posmatrati isključivo kroz zaštitu prirodnih resursa i očuvanje životne sredine, već zahtijeva povezivanje ekološke i društvene dimenzije razvoja.

Kako kaže, posebnu ulogu u tome imaju obrazovanje i sposobnost lokalnih zajednica da kreiraju i primjenjuju inovativna rješenja. Zajedničke istraživačke aktivnosti bile su usmjerene i na jačanje ekološke pismenosti, posebno kod djece i mladih, unapređenje građanske participacije i podsticanje novih pristupa upravljanju.

Za Šarovića zato pitanja održivosti nisu samo tehnička ili ekološka. “Način na koji društvo koristi prirodne resurse, organizuje prostor i odgovara na klimatske promjene zavisi i od vrijednosnih sistema, institucionalnih kapaciteta i društvenih obrazaca ponašanja i govori podjednako o tome ko smo danas i kakvu zajednicu želimo izgraditi za svoje potomke“, ističe Šarović.

Podzemni svijet Durmitora

Jedan od primjera takvog interdisciplinarnog pristupa je program „Nauka u službi prirode – Podzemni svijet Durmitora“, koji je zamišljen kao naučna i edukativna platforma posvećena značaju speleoloških istraživanja za razumijevanje prirodne baštine Crne Gore.

Poseban segment programa bio je posvećen novijim rezultatima istraživanja speleoloških objekata na području Nacionalnog parka Durmitor. Prema riječima Šarovića, riječ je o vrijednim nalazima koji će kao preporuke biti dostavljeni zainteresovanim nadležnim institucijama, a koji imaju značaj i za prirodno i kulturno nasljeđe Crne Gore.

Predavanja kolega sa Geografskog fakulteta iz Beograda, stručne radionice i terenske aktivnosti omogućili su učesnicima da se upoznaju sa rezultatima istraživanja na Durmitoru.

Program je, međutim, podzemni prostor otvorio i kao temu društveno-humanističkih nauka. Predavanja prof. dr Danice Šantić i dr Darka Blagojevića povezala su prirodne fenomene sa filozofskom refleksijom i kulturnim obrascima razumijevanja podzemnog prostora, otvarajući pitanje načina na koji prirodni ambijent oblikuje kolektivnu imaginaciju i kulturni identitet zajednice. „Speleološki objekti nikada nisu bili samo geološke forme, već su uvijek bili prostori koji su kroz istoriju stvarali mitove, religijske predstave i različite društvene narative“, kaže Šarović.

Saradnja posebno važna za manje akademske zajednice

Govoreći o značaju međunarodnog povezivanja, Šarović ističe da najveći društveni izazovi današnjice prevazilaze nacionalne granice i da njihovo razumijevanje zahtijeva zajedničke istraživačke platforme. „Danas gotovo da ne postoji društveni problem koji se može objasniti iz perspektive samo jedne discipline ili samo jednog metoda“, navodi.

Međunarodna saradnja, smatra, posebno je važna za manje akademske zajednice poput crnogorske. Ona omogućava da se međunarodno potvrđena znanja i dobre prakse prilagode domaćem društvenom i institucionalnom kontekstu, ali i da lokalna iskustva i razvojni izazovi postanu dio šireg evropskog naučnog diskursa. Upravo dugogodišnju saradnju UCG-a i Univerziteta u Beogradu vidi kao primjer produktivnosti takvog partnerstva.

„Saradnja nije samo formalni oblik akademskog umrežavanja, već prostor u kojem nastaju nove ideje, nova znanja, razvijaju se inovativni istraživački pristupi i stvaraju trajne institucionalne veze između društava“, kaže Šarović.

Nauka kao razvojni resurs

Kada je riječ o položaju nauke u Crnoj Gori, Šarović ukazuje na naslijeđena strukturna ograničenja, potrebu za boljim pozicioniranjem u prestižnim bazama i usklađivanjem sa evropskim istraživačkim i obrazovnim standardima. Istovremeno ocjenjuje da je prethodnih godina ostvaren napredak, posebno u jačanju autonomije Univerziteta Crne Gore i uspješnijem uključivanju crnogorskih istraživača u međunarodne naučne mreže i evropske programe saradnje.

Smatra, ipak, da se budući razvoj naučnog sistema, naročito iz ugla humanističkih nauka, ne može posmatrati isključivo kroz brojke, već i kroz dalje jačanje institucionalne autonomijeistraživačkih centara i sposobnosti društva da znanje prepozna kao jedan od svojih ključnih razvojnih resursa.

Mladim istraživačima i studentima koji razmišljaju o akademskoj karijeri poručuje da nauku ne doživljavaju samo kao profesiju. „Akademski put zahtijeva disciplinu i metodološku dosljednost, ali prije svega podrazumijeva spremnost da se znanje neprestano preispituje i unapređuje“, kaže Šarović

„Izbor akademske karijere nije samo profesionalno opredjeljenje, već izbor načina života koji može doprinijeti izgradnji pravednijeg i održivijeg društva Crne Gore“, zaključuje Šarović.

Priroda i društvo

U Botunu će biti uspostavljeno kontinuirano praćenje kvaliteta vazduha

U dvorištu JU OŠ „Vladika Danilo“ u Botunu planirano je postavljanje mobilne stanice za kontinuirano praćenje kvaliteta vazduha, kako bi se utvrdilo postojeće stanje prije početka rada sistema za prečišćavanje otpadnih voda, saopšteno je iz Agencije za zaštitu životne sredine.

Praćenje bi trebalo da bude nastavljeno i nakon puštanja postrojenja u rad, čime bi bili obezbijeđeni uporedivi podaci i omogućena stručna procjena eventualnog uticaja postrojenja na kvalitet vazduha u Botunu. Planirana mjerenja sprovodiće CETI, kao akreditovana nacionalna referentna laboratorija za kvalitet vazduha.

„Naš cilj je da prije početka rada postrojenja raspolažemo pouzdanim podacima o kvalitetu vazduha na ovoj lokaciji, a zatim da mjerenja nastavimo pod istim uslovima. Samo na osnovu kontinuiranih i uporedivih mjerenja možemo objektivno govoriti o tome da li je nakon puštanja postrojenja u rad došlo do promjena u kvalitetu vazduha. Smatramo da je to odgovoran pristup prema građanima Botuna i najbolji način da se o pitanjima kvaliteta životne sredine govori na osnovu podataka i stručnih činjenica“, poručeno je iz Agencije.

Iz Agencije navode da je dvorište OŠ „Vladika Danilo“ odabrano i zbog toga što se nalazi u samom naselju, pa bi rezultati trebalo da pruže relevantne informacije o kvalitetu vazduha u sredini u kojoj stanovništvo svakodnevno boravi. Postavljanje stanice u školskom dvorištu, kako ističu, može imati i edukativni značaj za učenike.

Predstavnici Agencije posjetili su 2. septembra školu u Botunu zajedno sa predstavnicima Opštine Zeta i Centra za ekotoksikološka ispitivanja (CETI), gdje su sa direktoricom škole razgovarali o mogućnosti postavljanja mobilne mjerne stanice u školskom dvorištu.

Tokom obilaska razmotreni su prostorni i tehnički uslovi, uključujući mogućnost obezbjeđivanja priključka električne energije potrebnog za kontinuiran rad opreme. Konstatovano je da postoje uslovi za realizaciju mjerenja, nakon što bude dobijena potrebna saglasnost Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija.

Nakon pribavljanja potrebnih saglasnosti, Agencija i CETI trebalo bi da pristupe postavljanju mobilne stanice i početku mjerenja, sa namjerom da se obezbijedi što duži i reprezentativniji period praćenja prije početka rada sistema za prečišćavanje otpadnih voda.

Priroda i društvo

Bazen crvenog mulja ulazi u proces sanacije

Ministarstvo prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine ulazi u proces eksproprijacije zemljišta na lokaciji bazena crvenog mulja i deponije čvrstog otpada Kombinata aluminijuma Podgorica (KAP), u skladu sa Odlukom Vlade Crne Gore iz januara 2026. godine, kojom je utvrđen javni interes za realizaciju projekta reforme upravljanja otpadom u Crnoj Gori i remedijacije ove lokacije.

Iz MDUP-a ističu da remedijacija predstavlja neophodnu mjeru za smanjenje postojećih i sprečavanje budućih ekoloških rizika, u skladu sa evropskim standardima i važećim zakonodavstvom Crne Gore.

“Izvještaj Centra za ekotoksikološka ispitivanja i stručni nalaz vještaka, obezbijeđeni na inicijativu Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, ukazuju na postojanje hemijskog opterećenja i značajnog dugoročnog potencijala ekološkog rizika, zbog čega je neophodno izvršiti sanaciju u formi preventivnog djelovanja i obezbijediti dugoročni monitoring”, kažu iz Ministarstva.

Poručuju da cilj ovog procesa nije samo sanacija postojećeg stanja, već i stvaranje uslova za buduće bezbjedno i održivo korišćenje zemljišta.

“Nakon remedijacije, prostor će biti moguće rekultivisati i planski privesti novim namjenama, čime se degradirani industrijski prostor može ponovo staviti u funkciju”, ističu iz tog resora.

Iz MDUP-a pojašnjavaju da je eksproprijacija u ovom slučaju pravni instrument za realizaciju javnog interesa i stvaranje uslova za sprovođenje mjera zaštite životne sredine i sanacije prostora.

“Ministarstvo će postupak sprovesti u skladu sa zakonom, uz puno poštovanje prava vlasnika nepokretnosti i svih propisanih procedura”, poručuju iz ministarstva i napominju da sanacija prostora KAP-a znači ne samo rješavanje postojećeg ekološkog opterećenja, već i stvaranje uslova da ovaj prostor u budućnosti ponovo dobije vrijednost i novu namjenu.